Almanya'daki Elektrik Fiyat Şoku Aşırı Sağcı AfD'nin Yükselişini Tetikledi

Münih Üniversitesi Ekonomik Araştırmalar Merkezi bünyesinde faaliyet gösteren CESifo tarafından temmuz ayında yayımlanan kapsamlı bir araştırma, Almanya'nın 2022-2023 yıllarında yaşadığı büyük enerji krizinin derin siyasi yansımalarını gözler önüne serdi. Çalışmaya göre, beklenmedik şekilde tırmanan yüksek enerji maliyetleri, seçmenlerin geleneksel ana akım partilere olan güvenini ciddi şekilde zedeledi. Bu süreçte, daha düşük enerji maliyetleri vadeden ve Rusya'ya uygulanan enerji yaptırımlarına sert bir şekilde karşı çıkan aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin seçmen gözündeki cazibesi önemli ölçüde arttı.

Enerji Maliyetlerindeki Artış Siyasi Dengeleri Değiştirdi

Araştırma sonuçları, yüksek elektrik maliyeti artışlarına doğrudan maruz kalan hanelerde AfD'ye olan desteğin belirgin bir şekilde yükseldiğini ve bu eğilimin zaman içinde kalıcı hale geldiğini gösteriyor. Diğer siyasi partilerin oy oranlarında istatistiksel olarak anlamlı bir artış kaydedilmezken, hükümet ortağı Yeşiller Partisi'ne olan destek, özellikle ortalamanın üzerinde fiyat artışı yaşayan seçmen gruplarında ciddi oranda geriledi.

Söz konusu dönemde, Almanya genelindeki elektrik fiyat artışları tarihi seviyelere ulaştı. Toptan elektrik fiyatları 2023 yılında gerileme eğilimine girmiş olsa da, tüketiciye yansıyan ortalama perakende elektrik fiyatları yüzde 25 ile yüzde 30 arasında artış gösterdi. Araştırmada "ortalamanın üzerinde artış" kriteri, aylık elektrik avans ödemelerinde yaşanan yüzde 31'in üzerindeki yükseliş olarak tanımlandı. Bu oran, tüm hanelerin faturalarının doğrudan bu ölçüde arttığı anlamına gelmese de, araştırmacıların yüksek artıştan etkilenen grubu belirlemek için kullandığı kritik bir eşik değerini oluşturdu. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın patlak vermesinin ardından, perakende elektrik fiyatları kilovatsaat başına 0,45 avroya kadar yükselerek savaş öncesine göre yüzde 42'lik bir artış kaydetti.

95 Milyar Avroluk Dev Devlet Desteği Neden Yetersiz Kaldı?

2022-2023 enerji krizinde tırmanan maliyetler, yüksek enflasyon ve geçim sıkıntısı, Avrupa genelinde sağ popülist ve aşırı sağcı hareketlerin zemin kazanmasına yol açtı. Bu siyasi yapılar, yüksek enerji fiyatlarını ve iklim koruma politikalarının getirdiği mali yükleri, mevcut hükümetlerin ve Avrupa Birliği'nin (AB) başarısızlığı olarak nitelendirerek kendi lehlerine kullandı. Avrupa genelindeki akademik çalışmalar da sağ popülist partilerin, iddialı iklim ve enerji dönüşüm politikalarına karşı mesafeli duruşlarının seçmen nezdinde karşılık bulduğunu doğruluyor.

Almanya'da yaşanan bu siyasi dönüşüm, hükümetin hayata geçirdiği devasa sosyal ve ekonomik destek paketlerine rağmen engellenemedi. Berlin yönetimi, kriz döneminde toplam büyüklüğü 95 milyar avroyu bulan üç büyük destek paketi açıkladı. Bu paketler kapsamında vatandaşlara toplu ödemeler yapıldı, vergi indirimleri sağlandı ve geçici sübvansiyonlar devreye sokuldu. Ardından hükümet, elektrik fiyatlarında kilovatsaat başına 0,40 avro, doğal gazda 0,12 avro ve bölgesel ısıtmada ise 0,095 avro tavan fiyat uygulamasına gitti. Bu koruyucu sınırlar, hanelerin bir önceki yıl gerçekleştirdikleri tüketimin yüzde 80'lik kısmı için geçerli kılındı.

Buna rağmen araştırmacılar, milyonlarca hanenin bu desteklerden faydalanmasına rağmen kendilerini güvende veya desteklenmiş hissetmediklerini saptadı. Bu durumun temel nedeni olarak, yapılan mali yardımların doğrudan elektrik faturalarına yansıtılmaması ve hanelerin ödedikleri yüksek faturalar ile devletin sağladığı destekler arasında doğrudan bir bağ kuramaması gösteriliyor.

Tarihsel Paralellikler: Ekonomik Krizlerin Aşırı Sağ Siyasete Etkisi

Araştırma verilerine göre, geçici olarak nitelendirilen elektrik maliyeti şokları kalıcı siyasi sonuçlar doğururken, yüksek faturalarla karşılaşan seçmenlerin iklim dostu politikalara olan inancı ve desteği de zayıfladı. İlginç bir şekilde, elektrik fiyatlarındaki fahiş artışların doğrudan iklim politikalarından kaynaklanmamasına rağmen, bu politikalara karşıtlığıyla bilinen aşırı sağcı AfD'nin oylarını artırması dikkat çekici bir bulgu olarak kayıtlara geçti. Öte yandan, bu siyasi kayma eğiliminin düşük gelirli hanelerde veya enerji tasarrufu yapmakta zorlanan bireylerde daha güçlü olduğuna dair spesifik bir kanıt elde edilemedi.

Uzmanlar, elde edilen sonuçların Almanya'nın kendine has elektrik faturalandırma ve avans ödeme sistemine dayandığını belirterek, bu verilerin diğer Avrupa ülkeleri için doğrudan genel bir şablon olarak kabul edilmemesi gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor.

Bununla birlikte, Almanya'nın yakın tarihi, derin ekonomik buhranların ve toplumsal güvensizlik dönemlerinin aşırı sağ akımların güçlenmesi için her zaman uygun bir zemin hazırladığını açıkça ortaya koyuyor. 1920'li yılların başındaki yıkıcı hiperenflasyon süreci Weimar Cumhuriyeti'ne olan toplumsal güveni sarsmış; 1929 yılındaki Büyük Buhran'ın beraberinde getirdiği kitlesel işsizlik ve kronik siyasi istikrarsızlık ise Adolf Hitler liderliğindeki Nazi Partisi'nin iktidara giden yolunu açmıştı. Günümüzde de yaşanan ekonomik daralma ve yaşam maliyeti baskılarının, benzer şekilde aşırı sağ siyasete ivme kazandırdığı görülüyor.