Batarya Depolama Sistemlerinin Enerji Güvenliğindeki Stratejik Önemi Artıyor

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı saldırılar, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerinde aksamaya neden oldu. Bu durum, dünya genelinde petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin beşte birinin geçtiği bu stratejik bölgedeki belirsizlikleri artırarak, enerji güvenliği konusunda ciddi riskler ortaya koydu.

Bu gelişmeler, enerji güvenliğinin sadece kaynak çeşitliliğine değil, aynı zamanda tedarik zincirlerinin sürekliliği ve sistem dayanıklılığına da bağlı olduğunu gösterdi. Enerji depolama sistemleri, arz şoklarına karşı elektrik sistemlerinin esnekliğini artırarak, şebeke stabilitesini sağlayan önemli bir altyapı unsuru olarak öne çıkıyor.

Yenilenebilir enerji yatırımlarının dünya genelinde artması, üretimin daha dalgalı hale gelmesine neden oluyor. Bu da arz-talep dengesinin yönetimini daha da önemli hale getiriyor. Batarya depolama sistemleri, düşük talep dönemlerinde üretilen elektriği depolayıp ihtiyaç anında sisteme sunarak, enerji güvenliği ve dönüşümün sürdürülebilirliğini destekliyor.

Uluslararası Enerji Ajansı'nın verilerine göre, 2023 yılına kıyasla küresel batarya depolama kapasitesi 2030'da 14 kat artarak 1200 gigavata ulaşacak. Bu alandaki yatırımların ise yüzde 400 oranında artması bekleniyor.

Türkiye, bu alanda geliştirdiği kapsamlı stratejilerle dikkat çekiyor. Londra merkezli düşünce kuruluşu Ember'in raporuna göre, Türkiye, artan rüzgar ve güneş enerjisi yatırımlarıyla şebeke güvenliğini artıracak batarya projeleriyle Avrupa'da ön plana çıkıyor. Türkiye, mevcut güneş ve rüzgar kapasitesinin yüzde 83'üne denk gelen 33 gigavatlık proje kapasitesi tahsis etmiş durumda.

Enerji Depolama Sistemleri Derneği (EDSİS) Yönetim Kurulu Başkanı Can Tutaşı, jeopolitik gelişmelerin enerji arz güvenliğini ülkelerin öncelikli gündem maddeleri arasına soktuğunu belirtti.

Tutaşı, yenilenebilir enerjinin dışa bağımlılığı azaltarak arz şoklarına karşı direnç sağladığını, ancak bu kaynakların üretim doğası gereği değişken olduğunu vurguladı.

Enerji arzında sürekliliğin önemine dikkat çeken Tutaşı, yenilenebilir enerjiye entegre edilen batarya depolama sistemleri sayesinde elektrik depolanarak ihtiyaç halinde yeniden şebekeye verilebildiğini, böylece enerji arz güvenliğinin güçlendiğini ifade etti.

Tutaşı, son dönemdeki jeopolitik gelişmelerin sektörün stratejik önemini daha belirgin hale getirdiğini belirterek, "ABD/İsrail ile İran arasındaki gerilimin ardından Çinli büyük batarya üreticilerinin piyasa değerlerinde yüzde 20'lik bir artış yaşandı. Bu artış, enerji arz güvenliğinin yeniden ön plana çıktığı bir dönemde batarya teknolojilerinin ne kadar stratejik hale geldiğini gösteriyor." dedi.

Tutaşı, batarya tedarik zinciri üzerinde şimdilik büyük bir etkinin olmadığını, ancak gelecekte bu durumun değişebileceğini ifade etti.

Elektrik sistemlerinin giderek daha dağıtık bir yapıya dönüştüğüne dikkat çeken Tutaşı, elektriğin tüketildiği yerlerde üretildiği çatı tipi güneş enerji santralleri, elektrikli araçlar ve farklı ölçeklerdeki batarya sistemlerinin bu yapının önemli bir parçası haline geldiğini vurguladı.

Batarya konusunda hızlı aksiyon alan ülkeler arasında Türkiye'nin de bulunduğunu belirten Tutaşı, bu ülkelerin ortak noktasının dağıtık yapıyı yönetebilmek için bataryalara ihtiyaç duymaları olduğunu söyledi.

Tutaşı, Türkiye'de yenilenebilir enerji arttıkça sistem yönetiminin daha kritik hale geldiğini ifade ederek, "2022 yılında depolama yönetmeliğinin temelleri atıldı. Kurulumlar başladı ve 2025'te ilk bataryalı sistemler devreye alındı. Amacımız, yenilenebilir enerji santrallerini batarya destekli hale getirerek şebeke üzerindeki olumsuz etkileri azaltmak." dedi.

Bugüne kadar tahsis edilen 33 bin megavatlık depolama kapasitesine değinen Tutaşı, "Bu oldukça büyük bir miktar. Yerli yatırımcı çok istekliydi. Kapasitenin yaklaşık 10 katı başvuru yapıldı. 2026 sektördeki kritik bir kırılma noktası olacak. İdari süreçleri tamamlanmış projeler için 2026 yatırım ve devreye alma dönemi olacak. 33 bin megavatlık kapasitenin yaklaşık yüzde 10'una denk gelen 2-3 bin megavatlık bölümünün 2026'da devreye alınmasını bekliyoruz." diye konuştu.

Tutaşı, güneş projelerinde idari süreçlerin daha hızlı ilerlediğini, rüzgar projelerinin devreye girmesiyle sektördeki büyümenin hızlanacağını belirtti.

Üretim santraline bağlı olmayan bağımsız depolama tesisleri için yaklaşık 6-7 bin megavatlık kapasite tahsis edildiğini, bu tesislerin özellikle sanayinin yoğun olduğu bölgelerde kritik rol oynayacağını ifade eden Tutaşı, depolama yatırımlarının coğrafi dağılımında dengeli ve şebeke odaklı bir planlama yapıldığını belirtti.

Tutaşı, "Türkiye'nin enerji stratejisinin bir parçası olan batarya depolama sistemleri bugün çok daha kritik bir unsur haline geldi. 2035'te elektrik kurulu gücünün geçen yıla oranla yüzde 65 artması bekleniyor ve bunun yarısından fazlasının yenilenebilir kaynaklardan karşılanması hedefleniyor. Bu hedefe ulaşmak için batarya depolama sistemlerinin devreye alınması gerekiyor." dedi.

Yurt dışı yatırımcısının ilgisine de değinen Tutaşı, "Çin ve Avrupa başta olmak üzere birçok ülkeden yatırımcı ve teknoloji üreticisi Türkiye pazarını yakından takip ediyor. Bu aktörlerin bir kısmı kurulum, bir kısmı ürün tedariki, bir kısmı ise doğrudan yatırımcı olarak projelerde yer almak istiyor. Bu Türkiye için önemli bir ticaret ve teknoloji akışı anlamına geliyor." şeklinde konuştu.

Tutaşı, Türkiye'nin coğrafi konumunun batarya teknolojileri açısından avantajlı olduğunu vurgulayarak, "Avrupa'da yenilenebilir enerji kapasitesi hızla artarken, Orta Doğu'da üretim büyük ölçüde konvansiyonel kaynaklara dayanıyor. Türkiye, bu iki farklı enerji sisteminin tam ortasında, bir köprü konumunda yer alıyor. Bu geçiş hattı boyunca batarya sistemlerinde hem donanım hem de yazılım tarafında önemli bir rol üstlenebileceğimizi görüyoruz. Bu nedenle her iki alanda da hızlı aksiyon aldık. Yurt dışından teknoloji ve bilgi transferini eş zamanlı gerçekleştiriyoruz." dedi.

Küresel ölçekte batarya üretiminin büyük bölümünün Uzak Doğu ülkelerinde yoğunlaştığını belirten Tutaşı, "Biz de bu merkezlerden Türkiye'ye teknoloji ve bilgi transferi süreci başlattık. Ülkemizde yerli batarya hücresi üretimine yönelik çalışmalar yürütülüyor. Bu çalışmaların entegrasyonu ile kısmi yerli ürünler üretilmeye başlandı." bilgisini paylaştı.

Tutaşı, bu sistemlerde asıl farkı yaratan unsurun yazılım olduğunu belirterek, "Şebekedeki çok sayıda bileşeni manuel olarak yönetmenin artık bir karşılığı yok. Gelişmiş yazılımlara ihtiyaç var. Bu yazılımların yerli ve milli olması da ayrıca büyük önem taşıyor. Türkiye bu alanda güçlü bir mühendislik altyapısına sahip. Geliştirilen yerli yazılımlar yurt dışına ihraç edilmeye başlandı." dedi.

Avrupa'da Uzak Doğu menşeli yazılımların kullanımına yönelik kısıtlamaların Türkiye için yeni fırsatlar yarattığını belirten Tutaşı, bu durumun Türkiye'yi yazılım tarafında doğal bir pazar haline getirdiğini ve kısa sürede katma değer üretilmeye başlandığını sözlerine ekledi.