Bölgesel Çatışmalar Orta Koridoru ve Kalkınma Yolunu Öne Çıkarıyor

Türkiye'nin kuzeyinde patlak veren Rusya-Ukrayna savaşı, güneydeki çeşitli ülkelerde yaşanan kaos ve ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, Türkiye'nin ortasında konumlandığı Orta Koridor ve yapımı süren Kalkınma Yolu'nun ulaşım açısından stratejik önemini bir kez daha gözler önüne serdi.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, ABD ile İsrail'in İran'a karşı gerçekleştirdiği saldırılar ve İran'ın bu saldırılara karşılık vermesi, bölgedeki ulaşım risklerini ciddi ölçüde artırdı.

Küresel ticaret için kritik bir öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve Orta Doğu'daki birçok ülkede uçuşların durması, Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi güvenli ulaşım güzergahlarının önemini bir kez daha gözler önüne serdi.

Orta Koridor olarak bilinen bu hat, Çin'den Avrupa'ya uzanan yolu Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden birbirine bağlıyor. Bu koridor, Avrupa ile Asya arasındaki teslimat süresini 15 güne indirerek Türkiye'yi 21 ülkeye doğrudan bağlayan bir ticaret omurgası haline getiriyor.

Kalkınma Yolu ise Irak, Türkiye, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından imzalanan, Irak'taki Büyük Fav Limanı'ndan Türkiye'ye ve oradan da Avrupa'ya ticareti kolaylaştıracak kara ve demiryolu ulaşım projesi olarak biliniyor.

Rusya-Ukrayna Savaşı öncesinde Kuzey Koridoru ulaşımdaki ana güzergahlardan biri iken, çatışmaların başlamasıyla bu koridor öncelikli tercih olmaktan çıktı. Güney Koridoru ise savaş ve kaos süreçlerinin etkisi altında kaldı. İsrail'in bölge ülkelerine yönelik saldırıları, Körfez coğrafyasında ve Umman Denizi çevresinde yaşanan sıkıntılı süreçler izledi. Irak ve ardından Suriye'deki kaos ve son olarak ABD ile İsrail'in İran'ı hedef alması, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla birlikte bu bölgedeki ulaşım koridorlarını da sıkıntılı bir hale getirdi.

Son dönemde trafik yoğunluğu artan ve merkezinde Türkiye'nin yer aldığı Orta Koridor, en güvenli ve sağlıklı güzergah olarak öne çıkıyor. Yapımı hızla devam eden Kalkınma Yolu'nun da potansiyelinin yüksek olması nedeniyle ulaşım ve ticarette ana güzergahlardan biri haline gelmesi bekleniyor.

"BÖLGESEL EKONOMİDE YENİ DENGELER OLUŞTURMA POTANSİYELİNE SAHİPLER"

Gazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Bülent Aksoy, İran'ın Avrasya'daki ticaret yollarında önemli bir konuma sahip olduğunu ve kendi topraklarından geçen Güney Koridoru'nun gelişmesini desteklediğini belirtti.

Aksoy, İran'ın Orta Koridor'un gelişmesinin kendi transit ülke konumunu zayıflatabileceği düşüncesiyle bu hatta temkinli yaklaştığını ve Hürmüz Boğazı'nı kapatmasının Güney Koridoru'nu riskli hale getirdiğini ifade etti.

Aksoy, Orta Koridor'un Kuzey ve Güney koridorlarına göre stratejik avantajlarına dikkat çekerek şöyle devam etti:

"Orta Koridor'un en önemli avantajlarından biri, Kuzey Koridoru'na göre daha kısa bir güzergah sunmasıdır. Bu durum, taşımacılık süresini ve maliyetlerini azaltmaktadır. Orta Koridor'un yaklaşık 2 bin kilometre daha kısa olması, ekonomik açıdan daha avantajlı olmasını sağlamaktadır. Ayrıca bu koridor, siyasi ve güvenlik riskleri açısından da Kuzey ve Güney gibi alternatif güzergahlara kıyasla daha güvenli bir seçenek olarak değerlendirilmektedir."

Orta Koridor'un jeopolitik öneminin yalnızca ticari avantajlarından kaynaklanmadığını, aynı zamanda Avrasya'da yeni güç dengelerinin oluşmasına katkıda bulunan stratejik bir araç olduğunu vurgulayan Aksoy, Türkiye'nin bu koridor üzerindeki stratejik coğrafi konumu nedeniyle en kritik aktörlerden biri olarak öne çıktığını ifade etti.

Aksoy, Türkiye'nin bu koridor üzerindeki konumunun, ülkenin küresel ticaret ağlarındaki önemini artırdığına işaret ederek, şu değerlendirmede bulundu:

"Kalkınma Yolu Projesi de Orta Koridor ve diğer Batı-Asya ticaret ağlarıyla entegre şekilde bölgesel ekonomide yeni dengeler yaratma potansiyeline sahiptir. Orta Koridor ve Kalkınma Yolu, Türkiye’nin jeopolitik konumunu jeoekonomik güce dönüştürme stratejisinin iki temel ayağını oluşturmaktadır. Bu projeler, Türkiye'yi klasik transit ülke kimliğinden çıkararak çok boyutlu bir lojistik ve enerji merkezi haline getirme potansiyeline sahiptir. Başarı, altyapı yatırımlarının tamamlanması, bölgesel istikrarın sağlanması ve çok taraflı diplomatik işbirliğinin sürdürülebilirliğine bağlıdır. Uygun stratejik planlamayla Türkiye, 21. yüzyılın küresel ticaret ağında belirleyici bir merkez ülke konumuna yükselebilir."

"KORİDORLAR, STRATEJİK ÇEŞİTLENDİRME ARAÇLARI OLARAK ÖNE ÇIKIYORLAR"

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Resul Yalçın, küresel ticaret ağlarının son yıllarda jeopolitik gerilimler, tedarik zinciri kırılmaları ve enerji güvenliği sorunları nedeniyle yeniden şekillendiğine dikkat çekti.

Türkiye merkezli Kalkınma Yolu ve Orta Koridor gibi stratejik ulaşım girişimlerinin yalnızca lojistik bir işlev görmediğini belirten Yalçın, bu hatların aynı zamanda jeoekonomik ve jeopolitik yeniden konumlanma araçları olarak öne çıktığını ifade etti.

Yalçın, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda ortaya çıkan güvenlik kısıtlamalarının, küresel ticaret ağlarının stratejik boğazlara aşırı bağımlı olduğunu ve bu bağımlılığın sistemik risk yarattığını gösterdiğini vurguladı. "Deniz yollarında yaşanan aksaklıklar enerji arzını tehdit etmekte, bu durum küresel fiyat artışlarına, lojistik maliyetlerin yükselmesine ve tedarik zincirlerinde ciddi darboğazlara yol açmaktadır. Bu bağlamda Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi alternatif kara-demir yolu güzergahları, ticarette risk dağılımını sağlamak ve sistemik dayanıklılığı güçlendirmek açısından kritik bir stratejik araç olarak öne çıkmaktadır." dedi.

Türkiye'nin Orta Koridor'un Avrupa bağlantı noktası olarak merkezi bir rol üstlendiğini belirten Yalçın, ülkenin transit gelirler, lojistik yatırımlar, sanayi entegrasyonu ve enerji boru hatları aracılığıyla sağladığı stratejik avantaj sayesinde en yüksek katma değeri elde eden aktörlerden biri haline geldiğini anlattı.

Yalçın, İran ve bölgedeki son jeopolitik gelişmelerin, Türkiye-Irak eksenindeki Kalkınma Yolu açısından alternatif güzergahların önemini ve deniz yollarına aşırı bağımlılığın risklerini açıkça ortaya koyduğunu belirterek, şunları kaydetti:

"Çoklu ve yedekli ticaret güzergahlarının varlığı, devletlerin ve küresel aktörlerin kriz dönemlerinde ekonomik esneklik kazanmasını sağlamakta ve sistemik şoklara karşı dayanıklılığı artırmaktadır. Bu çerçevede Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi alternatif kara-demir yolu hatları, enerji taşımacılığında sınırlı rol oynasalar dahi ticaretin sürekliliğini güvence altına alan, risk dağılımı sağlayan ve küresel ekonomik istikrarı destekleyen stratejik çeşitlendirme araçları olarak öne çıkmaktadır. Dolayısıyla söz konusu koridorlar, yalnızca lojistik projeler değil, aynı zamanda küresel güç dengeleri içinde ekonomik güvenliğin yeniden tanımlanmasına katkı sunan jeoekonomik enstrümanlar olarak değerlendirilmelidir."