CREA Analizi: Hürmüz Boğazı Kaynaklı Petrol Şokunun En Ağır Faturasını ABD Ödedi

Temiz Hava ve Enerji Araştırmaları Merkezi (CREA), şubat ayı sonunda başlayan İran'a yönelik saldırıların ardından küresel akaryakıt maliyetlerinde yaşanan artışa ilişkin kapsamlı bir analiz yayımladı. Söz konusu süreçte dünya genelindeki tüketicilerin toplam 468 milyar dolarlık ek yakıt maliyetiyle karşı karşıya kaldığı belirtilirken, Hürmüz Boğazı kaynaklı petrol şokundan en fazla etkilenen ülkenin 160 milyar dolarlık fatura ile ABD olduğu açıklandı.

ABD'nin küresel petrol şokundaki payı nedir?

Analizde, ABD'nin toplam küresel maliyetin üçte birini tek başına üstlendiği vurgulandı. ABD'yi 54 milyar dolar ile Çin ve 17 milyar dolar ile Kanada takip etti. ABD'de kişi başına düşen 471 dolarlık ek maliyetin, 60 dolar olan küresel ortalamanın yaklaşık 8 katı seviyesinde olduğu kaydedildi. Raporda, "Ancak ABD, kişi başına daha fazla yakıt tüketmesi ve petrole bağımlılığını azaltma konusunda nispeten çok az ilerleme kaydetmiş olması nedeniyle farklılaşıyor" ifadesiyle ülkenin yüksek maliyet artışındaki temel gerekçeler açıklandı.

Elektrikli araç kullanımı maliyetleri nasıl etkiledi?

Akaryakıt fiyatlarındaki artışın piyasa ekonomileri üzerinde yarattığı baskı, araç tercihlerine göre farklılık gösterdi. ABD'de benzinli araç kullanan bir sürücü mart ayından bu yana yakıta ortalama 440 dolar daha fazla harcama yaparken, elektrikli araç kullanıcılarının şarj maliyetindeki artış 17 dolarla sınırlı kaldı. Buna karşın, ABD'de elektrikli araçların yeni otomobil satışlarındaki payı 2026'nın ilk 8 ayında yüzde 7,3'e geriledi. Aynı dönemde bu oran Çin'de yüzde 57, Avrupa Birliği'nde yüzde 32 ve Norveç'te yüzde 98 olarak gerçekleşti.

CREA tarafından hazırlanan analiz, şubat ayı sonundan itibaren İran'a yönelik saldırıların küresel enerji piyasalarında yarattığı dalgalanmayı ve bu durumun tüketicilere yansıyan ekonomik faturasını ortaya koyuyor. Raporda, 2023 yılından bu yana yakıt tüketimini azaltan ülkelerin maliyet artışlarını daha iyi yönetebildiği, Çin'in 10,8 milyar dolar, Almanya'nın 3,7 milyar dolar ve ABD'nin 5,7 milyar dolar tasarruf sağladığı bilgisi paylaşıldı.

Küresel enerji piyasalarındaki bu hareketlilik, ülkelerin enerji politikaları ve petrole bağımlılık düzeylerinin doğrudan ekonomik sonuçlarını gözler önüne seriyor. Enerji arz güvenliği ve fiyat istikrarı, uluslararası piyasalardaki jeopolitik gelişmelerden doğrudan etkilenmeye devam ederken, ülkelerin yenilenebilir enerjiye geçiş stratejileri ve tüketim alışkanlıkları, gelecekteki olası fiyat şoklarına karşı birer savunma mekanizması olarak öne çıkıyor.

Çıkarılacak sonuç

CREA raporu, petrole olan yüksek bağımlılığın ve araç tercihlerindeki fosil yakıt ağırlıklı yapının, jeopolitik kriz dönemlerinde tüketiciler için ciddi bir ekonomik yük oluşturduğunu kanıtlıyor. Özellikle ABD örneği, kişi başına düşen yüksek yakıt tüketiminin, küresel bir kriz anında bireysel maliyetleri nasıl katlayabildiğini açıkça gösteriyor.

Öte yandan, elektrikli araçlara geçiş oranlarının düşük kalması ve tüketim tasarrufu konusundaki yavaş ilerleme, enerji piyasalarındaki dışsal şoklara karşı savunmasızlığı artırıyor. Tasarruf sağlayan ülkelerin verileri, enerji verimliliği ve alternatif enerji kaynaklarına yönelimin, sadece çevresel değil, doğrudan ekonomik bir zorunluluk haline geldiğini ortaya koyuyor.

Muhtemel etkiler

Yüksek akaryakıt maliyetlerinin devam etmesi, ABD ve diğer ülkelerde hanehalkı harcanabilir gelirini daraltarak genel enflasyonist baskıları artırabilir. Bu durum, tüketicilerin otomobil tercihlerini elektrikli araçlara doğru zorunlu bir şekilde kaydırmasına veya enerji tasarrufu politikalarının hükümetler tarafından daha sert bir şekilde uygulanmasına yol açabilir.

Ayrıca, enerji bağımlılığını azaltamayan ülkelerin, gelecekteki benzer jeopolitik krizlerde daha büyük ekonomik kayıplarla yüzleşmesi beklenebilir. Bu süreç, ülkelerin enerji arz güvenliğini sağlamak adına yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırmasını ve fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltacak yapısal reformları önceliklendirmesini zorunlu kılabilir.