Diyarbakır ve Bingöl'de Depremde Hasar Gören 6 Tarihi Cami 2 Ekim'de İbadete Açılıyor

Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy, 6 Şubat depremlerinin ardından Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restorasyon çalışmaları tamamlanan Diyarbakır ve Bingöl'deki asırlık 6 caminin 2 Ekim'de cuma namazıyla birlikte yeniden ibadete açılacağını duyurdu. Sosyal medya hesabından açıklama yapan Bakan Ersoy, "Diyarbakır ve Bingöl’de asırlık 6 mabedimizi yeniden cemaatleriyle buluşturuyoruz. 6 Şubat depremlerinin ardından Vakıflar Genel Müdürlüğümüzce restorasyonlarını tamamladığımız Diyarbakır’daki Ali Paşa, Melik Ahmet Paşa, Parlı Safa, Cafer-i Tayyar ve Hanbaşı camileri ile Bingöl’deki Balaban Bey Camii’ni yarın, 2 Ekim’de cuma namazıyla yeniden ibadete açıyoruz. Her bir eserimizde bilimsel çalışmalarla deprem hasarlarını giderdik, yapılarımızı güçlendirdik. Tarihi taş işçiliğinden çinilere, ahşap unsurlardan kalem işlerine kadar ecdat yadigarı mirasımızı özgün dokusunu koruyarak ihya ettik. Şehirlerimizin hafızasını yaşatan, asırlardır aynı saflarda buluştuğumuz mabetlerimizi geleceğe taşıyor, vakıf mirasımızı koruyarak deprem bölgesinin yaralarını sarmaya devam ediyoruz" dedi.

Diyarbakır'daki Tarihi Camilerde Güçlendirme Çalışmaları Yapıldı

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, Hadım Ali Paşa tarafından 16'ncı yüzyılda yaptırılan Ali Paşa Camii’nde, depremlerin ardından ortaya çıkan statik sorunlar nedeniyle güçlendirme ve restorasyon projeleri bilim heyeti gözetiminde yeniden ele alındı. Niteliksiz döşemeler, beton örtü ve kirişler kaldırılarak üst örtü Diyarbakır’ın geleneksel dam sistemine uygun biçimde yenilendi. Deprem kaynaklı çatlak ve kopmalar, yapısal güçlendirme ve enjeksiyon uygulamalarıyla giderildi. Özgün kündekari kepenkler, ahşap minber, tavan kaplamaları ve çiniler ise konservasyon çalışmalarının ardından yeniden yerlerine monte edildi.

15'inci yüzyılda inşa edildiği düşünülen Parlı Safa Camii’nde, depremlerin özellikle minarede yol açtığı ağır hasar giderildi. Geniş çatlaklar ve parça kayıpları nedeniyle çelik kuşak ve gergilerle emniyete alınan minarenin temel ve zemin durumu; sondaj, jeofizik inceleme ve araştırma kazılarıyla incelendi. Minarede ankraj, enjeksiyon ve taş onarımları yapılırken caminin çinileri, döşemeleri, kalem işleri, sıva ve boyaları ile medrese bölümlerindeki çalışmalar da tamamlandı. Yapının özgün mimari karakteri korunarak yapısal güvenliği sağlandı.

İnşa tarihi kesin olarak bilinmeyen Cafer-i Tayyar Camii ve Türbesi’nde, depremde ağır hasar gören tarihi minare başta olmak üzere yapının farklı bölümlerinde kapsamlı çalışmalar yürütüldü. Zemin ve temel incelemelerinin ardından duvar, tonoz ve dam örtülerinde onarım ve güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi. Minarenin depremde bazı taşları yıkılan petek ve külah bölümleri özgün taşlarıyla tamamlandı. Cami ve türbe yeniden ibadete hazır hale getirildi.

Tarihi Yapıların Özgün Mimarisi Korundu

Hacı Muhammed tarafından 1853 yılında yaptırılan Hanbaşı Camii’nde, 2022’de başlayan onarım çalışmaları, 6 Şubat depremlerinin ardından bilim heyeti gözetimindeki güçlendirme ve restorasyon uygulamalarıyla sürdürüldü. Enjeksiyon yöntemiyle güçlendirilen yapıda betonarme eklentiler kaldırıldı, çatı ve cepheler özgün dokusuna uygun biçimde yenilendi. Son cemaat yeri ve harim bölümündeki çalışmalarla caminin özgün mimari unsurları ortaya çıkarıldı.

1587-1591 yılları arasında yaptırılan Melik Ahmet Paşa Camii’nde, depremlerin ardından kubbe, tromplar ve taşıyıcı duvarlarda tespit edilen çatlaklara yönelik onarım ve güçlendirme çalışmaları gerçekleştirildi. Yapının temel durumu sondaj, araştırma kazısı ve jeoradar çalışmalarıyla incelendi. Kubbe ve kasnak güçlendirilirken zemin ve duvarlarda enjeksiyon uygulamaları yapıldı. Kurşun örtü, sıva, halı ve kalem işi çalışmalarının tamamlanmasıyla tarihi cami yeniden cemaatini ağırlamaya hazırlandı.

Akkoyunlu döneminden günümüze ulaşan Balaban Bey Camii’nde, depremde ağır hasar gören minare kontrollü biçimde sökülerek özgün yapım tekniklerine uygun şekilde yeniden inşa edildi. Caminin çatı, avlu, harim ve mahfil bölümlerinde onarımlar yapıldı. Ahşap döşemeler ile elektrik ve mekanik tesisatlar yenilendi. Abdesthane ve diğer çalışmaların da tamamlanmasıyla yapının özgün mimari bütünlüğü yeniden sağlandı.