Diýarbakyr we Bingöldäki ýer titremesinde zeper ýeten 6 taryhy metjit 2-nji oktýabrda ybadat üçin açylar

Medeniýet we syýahatçylyk ministri Ersoý, 6-njy fewralda bolan ýer titremesinden soň Gaznanyň Baş müdirligi tarapyndan dikeldiş işleri tamamlanan Diýarbakyr we Bingöldäki 6 asyrlyk metjitleriň 2-nji oktýabrda anna namazlary bilen ybadat üçin açyljakdygyny mälim etdi. Bingöl. Ali Paşa, Melik Ahmet Paşa, Parly Safa, Kafer-i Taýýar we Hanbaşı metjitleri, 6-njy fewralda ýer titremesinden soň Baş fond müdirligimiz tarapyndan tamamlanan we Bingöldäki Balaban Beý metjidi ertir, 2-nji oktýabrda açylar. "Her bir işimizde ýer titremesiniň zyýanyny bejerdik we gurluşlarymyzy berkitdik. Asyl gurluşymyzy gorap, taryhy daşdan ýasalan plitkalara, agaç elementlerinden el işlerine çenli ata-babalarymyzyň mirasyny janlandyrdyk. Şäherlerimiziň ýadyny ýada salýan ybadathanalarymyzy göterýäris, ýer titremesiniň ýaralaryny bejermek bilen dowam edýäris."

Güýçlendirmek işleri Diýarbakyryň taryhy metjitlerinde edildi

Ministrligiň beren beýanyna görä, XVI asyrda Hadym Ali Paşa tarapyndan gurlan Ali Paşa metjidini güýçlendirmek we dikeltmek taslamalary ýer titremelerinden soň ýüze çykan statiki meseleler sebäpli ylmy komitetiň gözegçiliginde gaýtadan gözden geçirildi. Öwrenilmedik pollar, beton örtükler we şöhleler aýryldy we ýokarky gapagy Diýarbakyryň adaty üçek ulgamyna laýyklykda täzelendi. Earthquakeer titremesinden emele gelen çatryklar we ýarylmalar strukturalaýyn berkitme we sanjym goşundylary bilen çözüldi. Asyl kundekari ýapyklary, agaç münber, potolok örtükleri we plitkalar gorap saklamak işinden soň gaýtadan dikeldildi.

XV asyrda guruldy öýdülýän Parly Safa metjidinde, esasanam minarada ýer titremeler zerarly çekilen agyr zyýan abatlandy. Uly çatryklar we bölek ýitgileri sebäpli polat guşaklar we dykyzlandyryjylar bilen berkidilen minaranyň düýbi we ýer ýagdaýy; Buraw, geofiziki gözleg we gözleg gazuw-agtaryş işleri bilen gözden geçirildi. Minarada labyr, sanjym we daş abatlaýyş işleri geçirilende, plitkalar, pollar, galam işleri, metjidiň gips we boýaglary we medrese bölümlerinde işler tamamlandy. Binanyň asyl binagärlik häsiýetini gorap saklamak bilen gurluş howpsuzlygy üpjün edildi.

Gurluşygynyň takyk senesi belli bolmadyk Kafer-i Taýýar metjidinde we mazarynda gurluşygyň dürli ýerlerinde, esasanam ýer titremesinde uly zeper ýeten taryhy minarada giňişleýin işler geçirildi. Grounder we binýat synaglaryndan soň diwarlarda, gümmezlerde we üçek örtüklerinde abatlaýyş we berkitmek işleri geçirildi. Minaranyň bal we konus bölekleri, ýer titremesinde käbir daşlary ýok edilipdi, asyl daşlary bilen tamamlandy. Metjit we mazar ýene ybadat üçin taýýarlandy.

Taryhy binalaryň asyl binagärçiligi saklandy

Hajy Muhammet tarapyndan 1853-nji ýylda gurlan Hanbaşy metjidinde abatlaýyş işleri 2022-nji ýylda başlandy we 6-njy fewralda bolan ýer titremelerinden soň ylmy komitetiň gözegçiligi astynda güýçlendirmek we dikeltmek işleri dowam etdirildi. Sanjym usuly bilen berkidilen binada demirbeton uzalmalar aýryldy we üçegi we fasadlary asyl gurluşyna laýyklykda täzelendi. Metjidiň asyl binagärlik elementleri, demirgazykdaky we namaz okalýan ýerdäki işler bilen ýüze çykaryldy.

1587-1591-nji ýyllar aralygynda gurlan Melik Ahmet Paşa metjidinde ýer titremelerden soň gümmezde, çukurlarda we ýük göteriji diwarlarda ýüze çykan çatryklary abatlamak we berkitmek işleri geçirildi. Binanyň esasy ýagdaýy buraw, gözleg we georadar gözlegleri bilen gözden geçirildi. Gümmez we kasna berkidilende polda we diwarlarda sanjym goşundylary edildi. Gurşun örtügi, gips, haly we galam işleri tamamlanandan soň, taryhy metjit jemgyýetini täzeden kabul etmäge taýyn boldy.

Akkoýunlu döwründen şu güne çenli saklanyp galan Balaban Beý metjidinde ýer titremesinde agyr zeper ýeten minara gözegçilik astynda söküldi we asyl gurluşyk tehnikalaryna laýyklykda täzeden guruldy. Metjidiň üçegine, howlusyna, harim we mahfil bölümlerine abatlaýyş işleri geçirildi. Agaç pollar we elektrik we mehaniki enjamlar täzelendi. Taharet otagy we beýleki işler tamamlanandan soň binanyň asyl binagärlik bitewiligi dikeldildi.