Ekonomik Düzenlemeleri İçeren Kanun Teklifinin Mali Etkileri Değerlendirildi

Türkiye Büyük Millet Meclisi

AA muhabirinin Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nden elde ettiği bilgiler doğrultusunda, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının gerçekleştirdiği ya da aracılık ettiği satış ve transfer işlemlerinden on binde 3 oranında vergi alınması planlanıyor. Bu düzenlemeyle birlikte yıllık yaklaşık 4,2 milyar liralık bir gelir elde edilmesi öngörülüyor.

Teklifte, Katma Değer Vergisi Kanunu'nun "İstisna edilmiş işlemlere indirim" başlıklı maddesinde değişiklik yapılması öngörülüyor. Buna göre, Türk Kızılay Derneğine yapılan teslimatlar, yabancılara konut satışı, kamu idarelerine ve diğer ilgili kurumlara bağışlanan yapıların inşası, yabancılara sunulan sağlık hizmetleri, basılı kitap ve süreli yayınların teslimi için uygulanan tam istisna düzenlemeleri kaldırılarak kısmi istisnaya dönüştürülecek. Bu düzenleme, yayımlandığı tarihten itibaren iki ay sonra yürürlüğe girecek. Bu değişiklikle, 4,3 milyar liralık KDV iadesinin azalması bekleniyor.

İşsizlik Sigortası Kanunu'nda yapılan değişiklikle, işsizlik sigortası primindeki devlet payının yüzde 1 oranında artırılması ya da azaltılması için yetki cumhurbaşkanına verilecek. İşsizlik Sigortası Fonu'nun 2024 yılı için 162 milyar lira, 2025 yılı için ise 269,5 milyar lira fazla vermesi bekleniyor. 2025 yılı sonunda Fon’un varlıklarının 628,5 milyar lira civarında gerçekleşmesi ve 2026 yılında 151 milyar lira fazla vermesi öngörülüyor.

Etki analizine göre, "Fonun mevcut gelirleri ve varlıkları, ödeme yükümlülüklerini karşılamaya yeterli olduğunda, İşsizlik Sigortası Devlet katkısının Cumhurbaşkanı Kararı ile yarıya kadar indirilmesi durumunda merkezi yönetim bütçesinin yükü azaltılabilir. Gerekli görülmesi halinde ise devlet katkısı artırılabilecek." ifadelerine yer veriliyor.

BOTAŞ'ın KDV Borçlarının Mahsup Edilmesi

Kanun teklifi, BOTAŞ'ın Temmuz 2024 ile Şubat 2026 arasında oluşan KDV borçlarının mahsup yoluyla silinmesini öngörüyor. BOTAŞ'ın doğal gaz ithalatı kapsamında ödemesi gereken KDV, ilgili tüketici gruplarına uygulanan sübvansiyon sonrasında oluşan alacaklara karşılık mahsup edilecek ve böylece gecikme zammının önüne geçilecek.

Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte, 310 milyar liralık BOTAŞ alacağına karşılık aynı tutarda KDV borcu için mahsup işlemi yapılması planlanıyor.

2026 yılında yaklaşık 165 milyar liralık KDV anapara borcunun mahsup edilmesi ve 35 milyar liralık gecikme zammının BOTAŞ’a ek maliyet getirmemesi hedefleniyor.

Kanun teklifi, kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetindeki ya da kendilerine tahsis edilen taşınmazların özelleştirilmesiyle elde edilen gelirlerin, giderler düşüldükten sonra ilgili kamu kuruluşuna aktarılmasını öngörüyor.

Etki analizine göre, kamu kurumlarının talepleri doğrultusunda, faaliyetleriyle doğrudan ilgili olmayan atıl varlıkların değerlendirilmesiyle 35-45 milyar liralık bir kaynak oluşturulması planlanıyor.

Elde edilen gelirle, ilgili kurumların hizmet binalarının ihtiyaçlarının karşılanması, kanunlarla belirlenen görevler için gereken giderlerin temini hedefleniyor. Bu sayede merkezi bütçenin finansman yükü hafifletilerek, kamu mali disiplini güçlendirilmesi ve kaynakların etkin kullanımı sağlanması bekleniyor.

Bedelli Askerlikten Elde Edilecek Gelir Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na Aktarılacak

Düzenleme kapsamında, Özel Tüketim Vergisi Kanunu'na yeni mallar ve vergi oranları ekleniyor. Buna göre, tabii inci, kültür incileri, işlenmiş veya işlenmemiş elmaslar, kıymetli ve yarı kıymetli taşlar, sentetik taşlar, bunların toz ve pudraları için ÖTV oranı yüzde 20 olarak belirlendi. Bu hüküm, düzenlemenin yayımından iki ay sonra yürürlüğe girecek ve yıllık 1,9 milyar lira gelir getirmesi bekleniyor.

Askeralma Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle, istekli ve askerliğe elverişli yükümlülerin, Milli Savunma Bakanlığı tarafından belirlenen sayıda, 300.000 gösterge rakamının o günkü memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucu bulunacak bedeli ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaları halinde askerlik hizmetlerini yerine getirmiş sayılacakları belirtiliyor.

Bedelli askerlik uygulamasından elde edilen gelirler, genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Milli Savunma Bakanlığı merkez muhasebe birimine yatırılacak. Bu tutarın 240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak kısmı genel bütçeye, kalan kısmı ise Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na aktarılacak.

2025 yılında bedelli askerlikten yaklaşık 60 milyar TL genel bütçeye gelir olarak kaydedilmesi beklenirken, düzenlemenin yasalaşmasıyla yüzde 25 oranında artışla bu yıl yaklaşık 19,2 milyar liralık ilave gelirin Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na aktarılması sağlanacak.

Deprem Konut ve İş Yerleri İçin Borçlandırma Bedellerine İlişkin Düzenleme

Düzenlemeyle, afetlerin getirdiği olağanüstü koşulları hafifletmeye yönelik geçici ve özel bir mali kolaylık sağlanması amaçlanıyor.

Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme ve Yapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine eklenen geçici maddeyle, 6 Şubat 2023'teki Kahramanmaraş merkezli depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde üretilen konutlar ve iş yerleri için borçlandırma bedellerinin, ilgili kanunlar kapsamında hak sahibi olarak kabul edilenler tarafından 31 Aralık 2026'ya kadar peşin ödenmesi halinde ilk konutlar için yüzde 74, ilk iş yerleri için yüzde 48 oranında indirim yapılacak.

Etki analizine göre, "Yıllara yayılan taksitlerin düzenli ve zamanında ödenmesi halinde toplam borçlanma ödemelerinin 314 bin 323 konut için 20 yıl vadede 594 milyar 70 milyon 470 bin TL olması bekleniyor. Düzenlemeyle, 31 Aralık 2026'ya kadar yüzde 15 reeskont faiz oranıyla peşin borç kapatma tutarının konut başına 484 bin TL olduğu göz önüne alındığında, tüm konut sahiplerinin 31 Aralık 2026'ya kadar 152 milyar 132 milyon 332 bin TL ödeyeceği tahmin edilmektedir."