Eşel Mobil Sistemi: Enflasyona Etkileri ve Merkez Bankası Analizi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, “Merkezin Güncesi” adlı blogunda Mart 2026'da devreye giren eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki etkilerini derinlemesine inceledi. Analizde, küresel enerji fiyatlarında yaşanan artışların, bu sistem sayesinde yurt içi fiyatlara yansımasının önemli ölçüde sınırlandığı belirtildi.

AKARYAKIT VE ENFLASYON BAĞLANTISI

Rapor, 2026 yılında tüketici sepetinde akaryakıt harcamalarının %3,21 oranına sahip olduğunu gösteriyor. Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, enflasyonu doğrudan etkiliyor ve ulaşım ile gıda gibi sektörlerde maliyetleri artırarak dolaylı bir baskı oluşturuyor. Ayrıca, akaryakıt fiyatlarının yüksek görünürlüğü, fiyatlama davranışları ve beklenti yönetiminde kritik bir rol oynuyor.

Çalışmada, akaryakıt fiyatlarının; ürün fiyatı, dağıtım marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) payı ve vergilerden oluştuğu, eşel mobil sisteminin ise vergi bileşeni üzerinden devreye girdiği hatırlatıldı.

ÖTV ayarlamalarıyla maliyet artışlarının fiyatlara yansımasını sınırlayan bu uygulama, 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe girdi.

Şubat 2026 itibarıyla maktu ÖTV’nin benzinde %26, motorinde %24 ve LPG’de %21 seviyelerinde olduğu belirtiliyor. Bu sistem, petrol fiyatlarındaki artışlara karşı vergi indirimi yoluyla fiyat artışını dengelemek için fırsat sunuyor.

ENFLASYONA ETKİSİ NASIL OLUYOR?

Merkez Bankası'nın hesaplamalarına göre, Brent petrol fiyatında %10'luk bir artış, eşel mobilin yokluğunda enflasyonu 12 ay sonunda yaklaşık 1 puan artırıyor. Ancak, eşel mobil mekanizması bu etkiyi önemli ölçüde azaltıyor.

Brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu senaryoda eşel mobilin etkisiyle bu artış 1,9 puandan 0,6 puana düşüyor. Brent petrol 90 dolara çıktığında ise eşel mobil sayesinde enflasyon etkisinin 3,7 puana kadar azaltıldığı hesaplanıyor.

DIŞ ŞOKLARA KARŞI KORUMA

Analiz, küresel enerji fiyatlarının para politikasının kontrolü dışında olduğunu vurgularken, eşel mobil sisteminin bu tür dış şokların yurt içi enflasyona etkisini sınırlayan önemli bir araç olduğunu belirtiyor.

DEZENFLASYON SÜRECİNE KATKI

Merkez Bankası, jeopolitik gelişmeler sebebiyle artan enerji fiyatlarının etkilerinin eşel mobil sayesinde büyük ölçüde sınırlandığını ve bu mekanizmanın dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını ifade ediyor.