Gıda İsrafının Ekonomik Bedeli: Yanlış Anlaşılan Tarih Etiketleri

Türkiye'de her yıl yaklaşık 26 milyon ton gıda israf edilmekte. Bu israfın büyük bir kısmı, tarih etiketlerinin yanlış yorumlanması nedeniyle halen tüketilebilir durumdaki gıdaların çöpe atılmasından kaynaklanıyor. Avrupa'da çöpe giden gıdanın %10-15'i etiket yanlış anlamalarından doğarken, Türkiye'de bu israfın maliyetinin 46 milyar TL'nin üzerinde olduğu tahmin ediliyor.

Temel İhtiyaç Derneği (TİDER) Başkanı Hande Tibuk, son kullanma tarihi (SKT) ve tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) arasındaki farkın karıştırılmasının hem bireysel bütçelere hem de ülke ekonomisine milyarlarca dolarlık zarar verdiğini belirtti. Tibuk, “Bir ürünün ne kadar hızlı bozulacağı, içerdiği su miktarıyla doğrudan ilişkilidir. Su içeriği yüksek olan et, süt, yumurta ve balık gibi hayvansal ürünler daha hızlı bozulur ve bu ürünlerde son kullanma tarihi sağlık açısından kritik öneme sahiptir. Ancak makarna, konserve ve kuru gıda gibi ürünler farklıdır. Örneğin, taze kayısıyı kuru kayısıya dönüştürdüğünüzde, su kontrol altına alınır ve bu ürünler tavsiye edilen tüketim tarihinden sonra da kullanılabilir” dedi.

“Taze Olsun” Takıntısı

Hande Tibuk, tüketicilerin “taze” ürün bulma konusundaki aşırı hassasiyetinin de israfı artırdığını belirtti. “Market raflarında en taze, en ileri tarihli ürünleri bulmaya çalışıyoruz. Böyle olunca, tarihi yaklaşan binlerce ürün perakende zincirlerinde doğrudan çöpe gidiyor. Türkiye'de kişi başına yıllık gıda israfı 100 kilograma ulaşmış durumda. Son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin yıllık israf bedeli yaklaşık 46 milyar TL” diye konuştu.

Tibuk, israfın sadece evlerde değil, hizmet sektöründe de büyük boyutlara ulaştığını vurguladı. “Açık büfe” ve büyük tabak kültürünün israfı artırdığını ifade eden Tibuk, “Tabak boyutu büyük olduğunda, doldurma isteği doğuyor. Açık büfelerde ihtiyacımızdan fazlasını alıyoruz. Alışverişe tok gitmek ve porsiyon kontrolü sağlamak israfı önlemede önemli unsurlar” dedi.

SKT ve TETT Nedir?

Son kullanma tarihi (SKT), et ve süt ürünleri gibi riskli gıdalarda güvenlik sınırını belirler ve bu tarih geçtikten sonra ürün tüketilmemelidir. Tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ise daha çok bakliyat ve kuru gıda gibi raf ömrü uzun ürünlerde kalite tavsiyesidir. Uygun koşullarda saklanan ve görünüm, koku ve tat açısından bozulmamış ürünler, bu tarihten sonra da güvenle tüketilebilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Etiketleri dikkatle okuyun. İçindekiler kısmında ilk sırada yazan madde, en yoğun bulunan maddedir. Bilinçli tercihler yapın.

• “Son Tüketim Tarihi” (STT) gıda güvenliği ile ilgili olup, tarih geçilmemelidir. “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” (TETT) ise kalitesine dairdir; tarihi geçmişse bile koku ve tat açısından normalse tüketilebilir.

• Görsel kontrol yapın. Özellikle konserve ürünlerde şişme yoksa ve kapak içeri çökükse ürün genellikle güvenlidir.

• Alışverişe tok çıkın. Aç karnına yapılan alışverişler, gereksiz ve sonradan israf edilecek ürünlerin alınmasına neden olur.

• Küçük tabaklar kullanın. Hem evde hem de restoranlarda porsiyonları küçültmek, gıda israfını önler.

• Tarih farkını öğrenin. TETT ile SKT (veya STT) arasındaki farkı bilin ve gıdayı hemen çöpe atmayın.

• Uygun gıdaları dondurarak ömürlerini uzatın.