Hürmüz Boğazı'nda Yeni Dönem: Geçişlerin Kuralları Değişiyor

ABD ve İran arasında sağlanan ateşkes, stratejik önemi büyük olan Hürmüz Boğazı'nda belirsizlikleri artırdı. İran'ın boğazdan geçişleri izne, belirli rotalara ve kripto para ile ödeme sistemine bağlaması, tanker trafiğinin ciddi ölçüde yavaşlamasına neden oldu. Sektör uzmanları, ateşkesten sonra beklenen normalleşmenin yerini daha kontrollü ve kısıtlı bir geçiş sürecine bıraktığını ifade ediyor.

AZALAN TRAFİK

Günlük ortalama 130-140 geminin geçtiği boğazda, geçiş sayısı 10-15'e kadar düştü. Bazı günler bu sayı tek hanelere iniyor. Salı günü 11 olan geçiş sayısı, Çarşamba günü 4'e geriledi. Analistler, bu düşüşün çatışmanın sona ermemesinden değil, yeni kuralların getirdiği belirsizlikten kaynaklandığını belirtiyor. İran, geçiş izni için Devrim Muhafızları onayını, rota kontrolünü ve ücret ödemesini şart koşarken, gemi sahipleri risklerin netleşmesini bekliyor.

BEKLEYEN GEMİLER

Körfez'de yüzlerce gemi bekliyor, en az 300'ü boğazdan çıkmayı hedefliyor. Sektör kaynakları, bu durumu 'küresel enerji ticaretinin park alanı' olarak nitelendiriyor.

KRİPTO PARA DÖNEMİ

İran'ın dikkat çeken bir diğer adımı ise geçiş ücretlerini kripto para ile tahsil etme kararı oldu. Yeni sistemde tankerler, önceden belirlenen ücretleri dijital para ile hızlı bir şekilde ödemek zorunda. Ücretlerin tanker başına milyon dolara kadar çıkabileceği, bazı durumlarda varil başına ek maliyet oluşturabileceği belirtiliyor. Analistler, bu sistemin İran'ın yaptırımları aşarak gelir elde etme ve boğaz üzerindeki kontrolünü sağlamlaştırma amacı taşıdığını, ancak uygulamanın zorlu olduğunu ifade ediyor. Kripto ödeme talebi, Batılı şirketler için yaptırım ihlali riskini doğuruyor.

SİGORTA VE GÜVENLİK ZORLUKLARI

Geçişlerin önündeki en büyük engellerden biri sigorta. Boğaz, 'yüksek riskli bölge' olarak kabul edilirken, primler savaş öncesine göre oldukça yükselmiş durumda. Sigorta şirketleri, geçişler için İran'dan resmi onay talep ediyor, ancak onayın nasıl alınacağı belirsiz. Denizcilik firmaları ise mayın tehlikesi, askeri müdahale olasılığı ve rota belirsizlikleri nedeniyle temkinli davranıyor. Bu nedenle kısa vadede tam bir normalleşme beklenmiyor.

GEÇİŞ ÖZGÜRLÜĞÜ TARTIŞMASI

İran'ın geçişleri ücretlendirme ve kontrol altına alma çabası, uluslararası tepki topluyor. Körfez ülkeleri, boğazda 'engelsiz geçişin' olmazsa olmazı olduğunu belirtirken, ABD de olası bir anlaşmanın serbest dolaşım üzerine kurulması gerektiğini savunuyor. Analistler, böyle bir modelin küresel enerji ticaretinde güç dengelerini değiştirebileceğini ve yeni gerilimler yaratabileceğini ifade ediyor. Boğazın askeri yollarla zorla açılmasının ise maliyetli ve riskli olduğu, bu nedenle diplomasiye öncelik verilmesi gerektiği öngörülüyor.

PETROL FİYATLARI YÜKSELİYOR

Petrol fiyatları, ateşkesin ardından yeniden yükselişe geçti. Brent petrol, yüzde 4'ten fazla artışla varil başına 99 dolara yaklaştı. Amerikan ham petrolü ise yüzde 5.3 artarak 100 dolara ulaştı. Bu yükseliş, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının Ortadoğu'daki kırılgan ateşkesi tehdit etmesi ve Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde kapalı kalması nedeniyle yaşandı.