Hürmüz'den Malakka'ya: Küresel Ticaretin Yeni Zorlukları

MİLLİYET.COM.TR - Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in askeri operasyonlarına karşı İran'ın tepkisi, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini aksatarak, dünya çapındaki diğer stratejik geçiş noktalarıyla ilgili kaygıları artırdı.

Bloomberg'in analizi bu bağlamda, dünya ticaretinin en işlek deniz yollarından biri olan Malakka Boğazı'na olan ilgiyi artırdı.

ÇİN İÇİN HASSAS NOKTA

Endonezya ve Malezya arasında yer alan, Singapur aracılığıyla ticaretin yönlendirildiği bu dar su yolunun, küresel deniz ticaretinin %20'sinden fazlasına ev sahipliği yaptığı belirtiliyor. Uzmanlar, Çin'in enerji ithalatında bu rota üzerindeki bağımlılığı nedeniyle boğazın stratejik bir zayıflık olarak görüldüğünü vurguluyor.

‘ÜCRET ÖNERİSİ PİYASALARI SALLADI’

Haber, Endonezya'nın transit geçişler için ücret talep etme ihtimalinin kısa süreliğine gündeme gelmesinin ardından piyasalarda endişe yarattığını belirtiyor.

Bölgedeki ülkeler Malakka Boğazı'nın açık ve ücretsiz kalacağına dair güvence sunsa da, son olaylar küresel ticaretin bu dar geçitlerdeki aksamalara karşı ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösterdi.

KÜRESEL TİCARETİN KALBİ

Malakka Boğazı, Hint Okyanusu'ndan Güney Çin Denizi ve Pasifik Okyanusu'na kadar uzanarak Orta Doğu ve Doğu Asya arasında en kısa deniz yolu olarak önemli bir rol oynuyor. Endonezya'nın Sumatra Adası ile Malay Yarımadası arasında yer alan bu yaklaşık 800 kilometrelik geçiş, kuzeyde Tayland'a, güneyde ise Singapur'a açılıyor.

Analiz, Sunda, Lombok ve Makassar Boğazları gibi alternatif rotaların olmasına rağmen, bu yolların uzun ve maliyetli olmaları nedeniyle sınırlı ölçüde kullanıldığını belirtiyor.

102 BİNİN ÜZERİNDE GEMİ GEÇİŞİ

2025 yılında Malakka Boğazı'ndan 102 binden fazla geminin geçtiği bildiriliyor.

Bu güzergah üzerinden ham petrol, sıvılaştırılmış doğal gaz, kömür, palm yağı, demir cevheri ve çeşitli endüstriyel ürünler taşınıyor.

Aynı yılın ilk yarısında günde yaklaşık 23,2 milyon varil petrol bu rota üzerinden taşınarak, Hürmüz Boğazı'ndaki yaklaşık 20,9 milyon varil akışı geride bıraktı.

DAR BOĞAZ, BÜYÜK RİSK

Haberde, Malakka Boğazı'nın en dar yerinde genişliğinin sadece 2,7 kilometre olduğu ve bu nedenle trafik yoğunluğunun çeşitli riskler taşıdığı ifade ediliyor.

Uzmanlar, gemi çarpışmaları ve karaya oturma gibi kazaların yanında, bölgedeki korsanlık faaliyetlerinin de ciddi bir tehdit oluşturduğunu belirtiyor. 2025 yılında Malakka ve Singapur boğazlarında toplam 108 korsanlık ve silahlı soygun vakası rapor edildi.

Alternatif rotaların sınırlı kullanılabilirliği de risk seviyesini artırıyor. Örneğin Ras Tanura'dan Japonya'ya yapılan bir sevkiyatın Lombok–Makassar hattı üzerinden yapılması, Malakka'ya kıyasla mesafeyi iki katından fazla uzatıyor.

ÇOKLU KONTROL VE SERBEST GEÇİŞ

Endonezya, Malezya ve Singapur tarafından çevrelenen Malakka Boğazı, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamında uluslararası bir statüye sahiptir.

Bu nedenle gemi ve uçaklara kesintisiz geçiş hakkı tanınmakta, kıyı devletleri bu geçişleri durduramamakta veya sadece transit ücret talep edememektedir. Bölge ülkeleri, Tayland ile birlikte güvenlik, emniyet ve korsanlıkla mücadele konularında koordineli bir şekilde çalışmaktadır.

HÜRMÜZ'DEKİ KRİZİN ETKİLERİ

Bloomberg'in haberine göre Hürmüz Boğazı'ndaki olaylar, dar deniz geçitlerinin jeopolitik çatışmalardaki kritik rolünü tekrar gündeme getirdi.

Endonezya Maliye Bakanı Purbaya Yudhi Sadewa'nın kısa süreliğine gündeme getirdiği geçiş ücreti önerisi hızla geri çekildi. Aynı zamanda, Endonezya'nın ABD'ye askeri uçuşlar için hava sahasını açma olasılığı ülkede tartışma konusu oldu.

Öte yandan Tayland, Malakka Boğazı'na alternatif oluşturabilecek bir kara köprüsü projesini tekrar gündeme taşımayı düşünüyor. Karayolu ve demiryolu bağlantılarıyla yarımadayı aşmayı hedefleyen bu projenin, transit sürelerini azaltma potansiyeline sahip olsa da, yüksek maliyet ve lojistik zorluklar nedeniyle belirsizliklerini koruduğu belirtiliyor.

ÇİN'İN 'MALAKKA DİLEMMASI'

Haberde, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olan Çin'in, Malakka Boğazı'na en bağımlı ülkeler arasında yer aldığı ifade ediliyor. Bu durum, Pekin yönetimini alternatif enerji ve ticaret yolları geliştirmeye zorluyor.

Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Myanmar üzerinden projeler geliştirilirken, Orta Asya ve Rusya'dan boru hatları da devreye alınıyor.

Buna rağmen deniz yollarının Çin ekonomisi için kritik önemini koruduğu belirtiliyor. Bu kırılganlık, eski Devlet Başkanı Hu Jintao döneminde "Malakka Dilemması" olarak adlandırılmıştı.