İklim Değişikliği ve Savaşın Etkileri: Antep Fıstığı Krizi Derinleşiyor

Duygu Erdoğan - İran, küresel Antep fıstığı üretiminin yaklaşık yüzde 20'sini sağlarken, bölgedeki savaş koşulları fiyatlarda dalgalanmaya neden oluyor. Mevcut fiyatlar, sekiz yılın en yüksek seviyesine ulaşarak 4.60 doların üzerine çıktı. Bu durum, çikolata, şekerleme ve tatlıların fiyatlarının da artmasına yol açıyor. Antep fıstığındaki fiyat artışı yüzde 30'a ulaşırken, diğer ürünlerde de yüzde 10 oranında bir fiyat artışı gözlemleniyor. Ancak fiyatlardaki bu yükselişin arkasındaki asıl neden savaş değil, iklim değişikliğinin getirdiği ürün kayıplarıdır. İran'da 2025 yılında rekolte çok düşük seviyelerde kaldı ve bu da fiyat artışını tetikledi.

Benzersiz Bir Durum

ABD-İsrail ve İran arasındaki çatışmaların etkisi, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla enerji fiyatlarını artırdı ve birçok sektörde fiyat yükselişine yol açtı. İran, dünyanın ikinci büyük fıstık üreticisi konumunda. ABD ise üretim liderliğini elinde tutarken, Türkiye üçüncü sırada yer alıyor. Antep fıstığı üretiminde bir yıl yüksek, diğer yıl düşük rekolte olması, Türkiye'yi de etkiledi ve 2025 yılı düşük rekolte yılı olarak kaydedildi.

Manipülasyon Uyarısı

Son yıllarda tarım ürünleri, sektörle ilgili olmayan kişilerin de yatırım alanı haline geldi. Bu nedenle fiyat artışlarının manipülasyon nedeniyle olabileceği uyarıları yapılıyor. Büyük stokçular, savaş ortamını kullanarak fiyatları kendi lehlerine yönlendirebiliyorlar. Antep fıstığı gibi belirli bölgelerde yoğunlaşan ürünlerde tüketicilerin dikkatli olması ve yüksek fiyatlardan kaçınması öneriliyor.

ABD'nin İhracat Sorunları

İstanbul Ticaret Odası Hububat, Bakliyat, Kuruyemiş ve Kuru Meyve Meslek Komitesi Üyesi Uğur Karadoğan, İran'daki düşük verimliliğin zaten savaştan önce bilindiğini belirtti. İklim krizi üretimi azalttı ve yıl sonundaki maliyet artışları fiyatları daha da yukarı çekti. İran'ın ihracat yapamaması ve ABD'deki nakliye sorunları da fiyatları etkiliyor.

Yerel Piyasada Sorun Yok

Seyidoğlu Gıda Genel Müdürü Mehmet Göksu, fıstık fiyatlarındaki artışın esasen sezon sonu etkisinden kaynaklandığını belirtti. İran'daki ürün miktarı savaş nedeniyle azalsa da, sezonun sonunda stoklar zaten düşüktü. Türkiye'de genellikle yerli ürün kullanıldığını vurgulayan Göksu, baklava üreticilerinin Antep fıstığı kullandığını ve bu durumun iç piyasada büyük bir sorun yaratmadığını söyledi.

İran'da Tarımsal Yenilik İhtiyacı

Bloomberg'in haberine göre, Expana Markets analisti Nick Moss, İran'ın fıstık ticaretinde savaş öncesinde de yaptırımlar nedeniyle zorluk yaşadığını belirtti. 2025 yılında beklenenden düşük rekolte elde edildi. İran'da Antep fıstığı üretiminin düşmesinin nedeni olarak çölleşme ve su kaynaklarının azalması gösteriliyor. Bu sorunlarla başa çıkmak için yeni tarımsal sistemlerin geliştirilmesi planlanıyor.