İlaç Devlerinin Milyonluk Oyunu Deşifre Oldu: Rekabet Kurumu'ndan 245 Milyon TL Ceza

Türkiye ilaç sektöründe taşları yerinden oynatacak büyük bir skandal, Rekabet Kurumu tarafından hazırlanan raporla gün yüzüne çıktı. Sektörün dev aktörlerinin, daha uygun fiyatlı muadil ilaçların piyasaya sürülmesini engellemek amacıyla patent baskıları kurduğu ve eczanelerle özel anlaşmalar yaptığı belirlendi. Sabah Gazetesi'nden Barış Şimşek'in haberine göre, bütçesel olarak ilaç harcamalarının yüzde 85'ini karşılayan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve dolayısıyla kamu maliyesi, bu engellemeler nedeniyle büyük bir yük altında kalıyor.

İlaç Sektöründe Rekabet İhlalleri ve Kesilen Dev Ceza

Rekabet Kurumu, geçtiğimiz yılın son döneminde 17 küresel ve yerel ilaç şirketine toplamda 245 milyon TL idari para cezası uygulamıştı. Bu cezanın hukuki ve ekonomik gerekçelerini içeren "İlaç Sektör İncelemesi Ön Raporu" tamamlanarak kamuoyuna sunuldu. Raporda, dev ilaç üreticilerinin eczanelerle ikili anlaşmalar yaparak muadil ilaçların satışını baltaladığı, rakip firmaların çalışanlarını transfer etmemeye yönelik "çalışan ayartmama" protokolleri imzaladığı ve yeni eş değer ilaçların pazara girmesini aktif olarak engellediği detaylarıyla paylaşıldı.

Küresel ölçekte ilaç pazarının büyüklüğü 2 trilyon dolara yaklaşırken, Türkiye ilaç pazarının büyüklüğü 2025 yılı itibarıyla 479 milyar TL seviyesine ulaştı. Türkiye, bu hacmiyle dünya genelinde 19'uncu sırada yer alıyor. Ülkemizde yeni nesil ilaçların geliştirilmesi ve Ar-Ge faaliyetleri için harcanan bütçe ise 540 milyon dolar olarak kayıtlara geçti.

Patent Tehditleri ve Eş Değer İlaçların Önündeki Engeller

Yayımlanan raporda, orijinal ilaçlarla tamamen aynı tedavi edici etkiye sahip olan ancak çok daha ekonomik fiyatlarla satılan eş değer (muadil) ilaç üreticilerinin karşı karşıya kaldığı zorluklar mercek altına alındı. Orijinal patent sahibi referans ilaç üreticilerinin, temel molekül patentinin süresi dolmasına rağmen, "ikincil patent" korumaları alarak pazarı domine etmeye devam ettikleri vurgulandı.

Referans ilaç üreticilerinin, bu patentlerin hukuki geçerliliğine bakılmaksızın, yerli ve muadil üreticilere sürekli ihtarname gönderdiği ve dava açma tehdidinde bulunduğu belirtildi. Bu durumun pazara yeni ve ucuz ilaç girişini ciddi şekilde zorlaştırdığı ifade edildi. Ayrıca, eş değer ilaç üreticilerine getirilen ticari üretim yapma zorunluluğunun, ilaçların eczane raflarına ulaşmasını 8 ila 10 hafta arasında geciktirdiği tespit edildi.

SGK Üzerindeki Mali Yük ve Eczane Kanalındaki Katı Kurallar

Türkiye'de tüketilen ilaçların miktar bazında yüzde 95'i, değer bazında ise yüzde 85'inden fazlası devletin geri ödeme sistemi kapsamında SGK tarafından finanse ediliyor. Pazar genelinde ortalama bir kutu ilacın bedeli 164 TL olarak hesaplanırken, ucuz muadil ilaçların engellenmesi doğrudan devlet kasasına ek mali yük getiriyor.

Ülke genelinde faaliyet gösteren 30 bin eczane, ilaç dağıtım ağının merkezinde yer alıyor. Toplam ilaç pazarının yüzde 83,8'i eczaneler üzerinden, geri kalan kısmı ise hastaneler aracılığıyla hastalara ulaşıyor. Rekabet Kurumu raporunda, eczanelerin internet üzerinden ilaç satışı yapmasının kesinlikle yasak olduğu hatırlatıldı. Ayrıca hastaların belirli eczanelere yönlendirilmesi amacıyla aracı veya simsar kullanılmasının cezai yaptırımları olduğu vurgulandı. Reçete yönlendirme veya simsarlık faaliyetlerinde bulunanlara 5 bin TL'den 50 bin TL'ye kadar idari para cezası verilirken, bu kural ihlalinin tekrarı halinde ceza miktarı iki katına çıkarılıyor.

Türkiye'de 2004 yılından bu yana uygulanan "referans fiyatlandırma sistemi" kapsamında, Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasından en az 5, en fazla 10 ülke Sağlık Bakanlığı tarafından referans olarak seçiliyor. Güncel olarak referans alınan ülkeler Fransa, İspanya, İtalya, Portekiz ve Yunanistan olup, bu ülkeler arasında ilacın en düşük satış fiyatına sahip olduğu ülkedeki değer, Türkiye'deki "gerçek kaynak fiyat" olarak baz alınıyor.