İran’da protestolara katılan 3 kişi idam edildi

İran'da 2026 yılının ocak ayında düzenlenen hükümet karşıtı protestoların ardından gözaltına alınan üç kişi, silahlı olaylara karıştıkları ve dış devletler adına operasyon yürüttükleri gerekçesiyle idam edildi. Devlet medyasının aktardığı bilgilere göre, Yüksek Mahkeme tarafından haklarındaki idam cezaları onanan Hassan Dioband, Hamid Kazemi ve Reza Zanganeh isimli şahısların infazları gerçekleştirildi.

İdam edilenlerin suçlamaları nelerdir?

Yargı makamları, idam edilen üç kişinin ateşli silahlar, el bombaları ve molotofkokteylleri kullanarak kamu tesislerine zarar verdiklerini belirtti. Sanıkların, Kerec kentindeki bir elektrik trafo merkezine yönelik saldırı düzenledikleri ve bu eylemin bazı bölgelerde elektrik kesintilerine yol açtığı ifade edildi. Ayrıca, söz konusu kişilerin İsrail ve ABD adına operasyon yürütmekle suçlandığı ve infazların ardından mal varlıklarına el konulduğu bildirildi.

Protestoların arka planı ve can kayıpları

Ülkedeki protestolar, 28 Aralık 2025 tarihinde Tahran Büyük Çarşısı'nda esnafın öncülüğünde, ulusal para biriminin değer kaybı ve ekonomik kriz nedeniyle başlatılmıştı. Ocak ayında şiddetlenen olaylar sırasında ülke genelinde internet erişimi kesilmişti. Gösterilerdeki can kaybına dair veriler kurumlar arasında farklılık gösterirken, İran Şehit ve Gaziler Vakfı'na bağlı Adli Tıp Kurumu 21 Ocak tarihinde yaptığı açıklamada toplam 3 bin 117 kişinin hayatını kaybettiğini duyurmuştu. ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) ise bu sayının 5 bin 858 olduğunu ve 41 bin 283 kişinin gözaltına alındığını iddia etti.

İran'da 2026 yılı ocak ayından bu yana devam eden hükümet karşıtı gösterilerle bağlantılı olarak gözaltına alınan Hassan Dioband, Hamid Kazemi ve Reza Zanganeh, Kerec kentindeki saldırılar ve dış destekli faaliyetler suçlamasıyla idam edildi. Yüksek Mahkeme'nin onama kararının ardından infaz edilen kişilerin mal varlıklarına el konulurken, olaylar sırasında yaşanan can kayıpları ve gözaltı sayıları hakkındaki resmi veriler ile bağımsız kuruluşların iddiaları arasında farklılıklar bulunuyor.

İran yargı sisteminde idam cezası alan hükümlüler için Yüksek Mahkeme'nin onama süreci nihai aşamayı oluşturmaktadır. İnfaz edilen kişilerin yakınları veya avukatları tarafından yapılabilecek itirazlar veya hukuki süreçler, İran İslam Cumhuriyeti'nin mevcut yargı mevzuatı çerçevesinde değerlendirilmektedir. Uluslararası gözlemciler, protestolarla bağlantılı yargılamaların şeffaflığı ve verilen cezaların orantılılığı konusunda çeşitli raporlar yayımlamaya devam etmektedir.

Çıkarılacak sonuç

Yaşanan bu infazlar, İran'da ekonomik gerekçelerle başlayan ve zamanla siyasi bir nitelik kazanan protesto dalgasına karşı devletin uyguladığı sert güvenlik politikalarının sürdüğünü göstermektedir. Özellikle kamu tesislerine yönelik saldırıların "dış destekli operasyon" olarak nitelendirilmesi, yargı süreçlerinin ulusal güvenlik ekseninde yürütüldüğünü ortaya koymaktadır.

Resmi kurumlar ile sivil toplum kuruluşları tarafından açıklanan can kaybı verileri arasındaki büyük fark, ülkedeki toplumsal olayların boyutuna ve şeffaflık tartışmalarına dair önemli bir gösterge niteliğindedir. Hukuki süreçlerin sonuçlanma hızı ve uygulanan infazlar, ülkede devam eden gerilimin yakın zamanda düşmeyeceğine işaret etmektedir.

Muhtemel etkiler

Gerçekleştirilen infazların, ülke genelinde devam eden ekonomik ve siyasi huzursuzlukları daha da derinleştirmesi beklenebilir. Kamuoyunda infazlara yönelik tepkilerin artması, yeni protesto çağrılarını tetikleyebilir ve güvenlik birimlerinin sokaklardaki denetimlerini daha da sıkılaştırmasına yol açabilir.

Uluslararası arenada ise bu tür infaz kararları, İran üzerindeki diplomatik baskının artmasına ve insan hakları odaklı yaptırımların yeniden gündeme gelmesine neden olabilir. Bölgedeki ekonomik istikrarsızlığın sürmesi halinde, halkın yaşam standartlarındaki düşüşün toplumsal tepkileri farklı boyutlara taşıması muhtemeldir.