İran'dan ABD'nin nükleer ödül programına BM nezdinde tepki

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD Dışişleri Bakanlığının ülkesinin nükleer programına ilişkin bilgi sağlayanlara 20 milyon dolara kadar ödül verileceğini duyurması üzerine Birleşmiş Milletler (BM) ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) nezdinde harekete geçti. Erakçi, 11 Kasım 2026 tarihinde BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Güvenlik Konseyi Başkanı Sanita Pavluta-Deslandes ve UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi'ye gönderdiği mektuplarla Washington yönetiminin bu adımını kınadı.

ABD'nin ödül programı neden tepki çekti?

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD Dışişleri Bakanlığının "Adalet İçin Ödül" programı kapsamında başlattığı ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) desteklediği girişimi "nefret verici ve üzücü" olarak tanımladı. Erakçi, bu ödül mekanizmasının nükleer tesisler, ekipmanlar ve bilim insanları hakkında casusluk faaliyetlerini teşvik ettiğini, bunun da tesislerin güvenliğini tehlikeye atarak sabotaj riskini artırdığını vurguladı.

UAEA denetimlerinin güvenliği nasıl etkilenebilir?

UAEA denetimindeki tesislerle ilgili gizli bilgilerin ödül karşılığı talep edilmesinin, ajansın denetim sisteminin bağımsızlığına zarar verdiğini belirten Abbas Erakçi, denetimlerde elde edilen bilgilerin istihbarat amaçlı kullanılmaması gerektiğini ifade etti. Erakçi, UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi'den denetim faaliyetlerinde gizliliğin korunmasını ve konunun UAEA Yönetim Kuruluna taşınmasını talep ederek, uluslararası kuruluşlardan ABD'ye karşı açık bir tavır beklediklerini belirtti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın (NPT) 4. maddesi gereği barışçıl nükleer araştırma yapma haklarının bulunduğunu hatırlatarak, ABD'nin bu girişimiyle nükleer bilim insanlarını hedef aldığını ve uluslararası barış ile güvenliği tehdit ettiğini savundu. Erakçi, BM ve Güvenlik Konseyinden Washington yönetimini sorumlu tutacak adımlar atılmasını istedi.

Uluslararası hukuk ve nükleer denetim süreçleri çerçevesinde, UAEA'nın denetim verilerinin gizliliği ve güvenliği, ajansın tarafsızlığı açısından temel bir ilke olarak kabul ediliyor. İran'ın bu girişimi, nükleer tesislerin güvenliğine yönelik endişelerin yanı sıra, denetim mekanizmalarının istihbarat faaliyetlerinden korunması konusundaki uluslararası tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı.

Nükleer denetimlerde gizlilik tartışması

ABD'nin nükleer bilgiye ödül koyması, UAEA'nın denetim mekanizmalarının güvenilirliğinin sorgulanmasına yol açabilir. Bu durum, nükleer tesislerin güvenliğinin korunması ile uluslararası denetim faaliyetlerinin bağımsızlığı arasındaki hassas dengenin gelecekte daha fazla tartışılacağını gösteriyor.

Bilim insanları ve tesisler için riskler

Ödül programının, nükleer alanda çalışan teknik personel ve bilim insanları üzerinde güvenlik endişelerini artırması beklenebilir. Ayrıca, bu tür bir girişimin nükleer tesislerdeki sabotaj riskini yükseltebileceği ve İran ile uluslararası kuruluşlar arasındaki denetim iş birliğini zorlaştırabileceği öngörülüyor.