Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Erakçi Birleşen Milletler Guramasynyň we Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň (IAEA) ABŞ-nyň Döwlet departamenti öz ýurdunyň ýadro programmasy barada maglumat berýänlere 20 million dollara çenli sylag beriljekdigini yglan edeninden soň çäre gördi. Erakçi Waşington administrasiýasynyň bu ädimini 2026-njy ýylyň 11-nji noýabrynda BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterrese, BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň başlygy Sanita Pawluta-Deslandlara we IAEA-nyň prezidenti Rafael Mariano Grossi iberen hatlarynda ýazgardy.
Näme üçin ABŞ-nyň baýrak gowşurylyş programmasy reaksiýany özüne çekdi?
Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Erakçi ABŞ-nyň Döwlet departamenti tarapyndan "Adalat sylagy" maksatnamasynyň çäginde başlanan we ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) tarapyndan goldanýan inisiatiwany "ýigrenji we gynandyryjy" diýip häsiýetlendirdi. Erakçi, bu sylag mehanizminiň desgalaryň howpsuzlygyna howp salýan we dargamak howpuny ýokarlandyrýan ýadro desgalarynda, enjamlarynda we alymlarynda içalyçylyk işini höweslendirýändigini aýtdy.
IAEA barlaglarynyň howpsuzlygyna nähili täsir edip biler?
Abbas Erakçi baýrak almak üçin BAE-nyň gözegçiligindäki desgalar barada gizlin maglumat soramagyň agentligiň gözegçilik ulgamynyň garaşsyzlygyna zyýan ýetirýändigini aýtdy we barlaglar wagtynda alnan maglumatlaryň aňtaw maksatlary üçin ulanylmaly däldigini aýtdy. Erakçi, IAEA-nyň prezidenti Rafael Mariano Grossiden gözleg işlerinde gizlinligi saklamagy we halkara guramalaryndan ABŞ-a aç-açan garaýşa garaşýandyklaryny aýdyp, meseläni IAEA-nyň Dolandyryjylar geňeşine getirmegini isledi.
Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Erakçi, learadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk baradaky şertnamanyň (NPT) 4-nji maddasyna laýyklykda parahatçylykly ýadro gözleglerini geçirmäge hukugynyň bardygyny ýatlatdy we ABŞ-nyň bu başlangyç bilen ýadro alymlaryny nyşana alýandygyny we halkara parahatçylygyna we howpsuzlygyna howp salýandygyny öňe sürdi. Erakçi BMG we Howpsuzlyk Geňeşinden Waşington administrasiýasyny jogapkärçilige çekmek üçin çäre görmegini isledi.
Halkara hukugynyň we ýadro barlagynyň çäginde IAEA-nyň gözleg maglumatlarynyň gizlinligi we howpsuzlygy agentligiň bitaraplygy üçin esasy ýörelge hasaplanýar. Eýranyň bu başlangyjy, ýadro desgalarynyň howpsuzlygy baradaky aladalardan başga-da gözegçilik mehanizmlerini aňtaw işlerinden goramak baradaky halkara jedellerini ýene gün tertibine getirdi.
nuclearadro barlaglarynda gizlinlik jedeli
ABŞ ýadro maglumatlaryna köp mukdarda pul goýmagy IAEA-nyň gözleg mehanizmleriniň ygtybarlylygyna şübhe döredip biler. Bu ýagdaý, ýadro desgalarynyň howpsuzlygyny goramak bilen halkara gözleg işleriniň garaşsyzlygynyň arasyndaky näzik deňagramlylygyň geljekde has köp ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny görkezýär.
Alymlara we desgalara töwekgelçilikler
Sylag maksatnamasy, ýadro pudagynda işleýän tehniki işgärleriň we alymlaryň arasynda howpsuzlyk aladalaryny artdyrar diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, şeýle inisiatiwanyň ýadro desgalarynda dargamak howpuny ýokarlandyryp, Eýran bilen halkara guramalarynyň arasynda gözleg hyzmatdaşlygyny kynlaşdyryp biljekdigi çaklanylýar.
Çeşme: Anadolu Ajansı
Bu habar çeşme habaryndan emeli aňyň goldawy bilen taýýarlandy we türk dilinden maşyn terjimesi arkaly terjime edildi. Biz nähili işleýäris?
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!