ABŞ-nyň Eýrana garşy alyp barjak söweş meýilnamasy syzdy

Yragyň metbugatynda berlen habara görä, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump-a hödürlenen Eýrana garşy harby meýilnamanyň käbir bölekleri halka öz beýanyny tapdy. Yragyň premýer-ministri Ali Falih al-Zaýdiniň habaryna görä üç dürli ssenariýadan ybarat meýilnamada Amerikanyň gury ýer goşunlarynyň Yragyň territoriýasyndan Eýranyň günortasyna garşy çozuş operasiýasyny başlamagy mümkin.

ABŞ esgerleri Yragyň üsti bilen Eýrana girip bilermi?

"El Mada" gazetiniň beren maglumatlaryna görä, Trump-a hödürlenen harby wariantlaryň biri ABŞ-nyň gury ýer goşunlarynyň Yrak arkaly Eýrana gitmegini göz öňünde tutýar. Bu ssenariýa ýüze çyksa, Yrak iki ýurduň arasyndaky konflikt üçin göni tranzit ýoluna öwrülip biler we Waşington bilen Tährana garşy strategiki töwekgelçilik bolup biler.

Yrak administrasiýasy we ýaragly toparlar muňa nähili garaýarlar?

Yragyň premýer-ministri Ali Falih al-Zaidi 5-nji noýabrda Donald Trump bilen telefon arkaly söhbetdeşlikde Yragyň çäginiň goňşy ýurtlara hüjüm etmek üçin ulanylmagyna ýol berilmejekdigini aýtdy. Beýleki tarapdan, şaýylary utgaşdyrmak çarçuwasynyň ýygnaklarynda Eýrana ýakyn bilinýän ýaragly toparlaryň bolup biläýjek urşa gatnaşmagy we hökümetiň bu toparlar üçin tussag edilmegi baradaky duýduryşy Bagdatda syýasy dartgynlygy güýçlendirýär.

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump-a hödürlenen we Yragyň günortasyndan Eýrana çenli gury ýer operasiýasyny öz içine alýan harby meýilnama 2026-njy ýylyň 9-njy noýabrynda Yragyň metbugatynda giňişleýin beýan edildi. Premýer-ministr Ali Falih al-Zaýdi 5-nji noýabrda geçirilen ýygnakda Yragyň konfliktiň tarapdary däldigini, ýurtdaky ýaragly toparlaryň garaýşy sebitdäki howpsuzlyk deňagramlylygyny näbellidir.

Halkara gatnaşyklarynda Birleşen Milletler Guramasynyň ýörelgeleriniň çäginde döwletleriň territorial bitewiligi we özygtyýarly hukuklary goralýar. Bir ýurduň çägini başga bir döwletiň harby amallar üçin ulanmagy, degişli ýurduň içerki kanunlarynda we halkara şertnamalarynda çynlakaý diplomatik we howpsuzlyk proseslerine sebäp bolýar. Taraplaryň arasyndaky dartgynlygy azaltmak üçin geçirilen diplomatik başlangyçlar sebitde durnuklylygy saklamak üçin möhüm ähmiýete eýe.

Netije

Syzdyrylan harby senariýalar ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlygyň sebit urşuna öwrülmeginiň mümkindigini görkezýär. Yragyň ABŞ-nyň harby strategiýalary bilen Eýranyň bu sebitdäki täsiri arasynda saklanmagy, ýurduň içerki syýasy deňagramlylygyna we howpsuzlyk gurluşyna gönüden-göni howp salýar.

Meýilnamanyň entek resmi taýdan tassyklanmadygy bu mümkinçilikleriň mümkindigini görkezýän hem bolsa, Bagdadyň administrasiýasy tarapyndan iki güýç bilen geçirilen duýgur diplomatiýa, ähtimal çaknyşyklar ýüze çykan halatynda Yragyň bitarap bolmagynyň nähili kyn boljakdygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

grounderüsti operasiýa Yragyň özygtyýarlylygyny pese gaçyryp, ýurdy uzak möhletleýin durnuksyzlyk döwrüne çekip biler. Mundan başga-da, Eýranyň Kuweýtiň garşysyna alyp barýan harby basyşlary, konfliktiň Aýlag ýurtlaryna ýaýramagyna we global energiýa üpjünçiliginiň düýpli kesilmegine sebäp bolup biler.

sebitdäki ýaragly toparlaryň konflikte gatnaşmagy Yrak hökümetiniň abraýyny gaçyryp biler we raýat çaknyşygynyň howpuny ýokarlandyryp biler. Diplomatik kanallar petiklense, sebitdäki ýurtlaryň ykdysady we howpsuzlyk syýasatlarynda düýpli üýtgeşmelere garaşyp bolar.