İsviçre’de Tarihi Yol Ayrımı: "Sıkı Tarafsızlık" Politikası Halk Oylamasına Gidiyor

Küresel diplomasinin ve arabuluculuğun merkez üssü konumundaki İsviçre, dış politika vizyonunu kökten değiştirebilecek tarihi bir referanduma hazırlanıyor. Ülke seçmenleri, 27 Eylül tarihinde sandık başına giderek çok daha katı bir tarafsızlık politikasının anayasaya dahil edilip edilmeyeceğini oylayacak. İsviçre kamuoyunda ve uluslararası arenada derin fikir ayrılıklarına yol açan bu hamle, ülkenin dünyadaki konumunu yeniden şekillendirebilir. Uluslararası Cenevre ve Tarafsızlığı Komitesi (COGIN) Başkanı Samuel Sommaruga ve Public Eye adlı sivil toplum kuruluşunun politika analisti Robert Bachmann, bu kritik oylamanın olası sonuçlarını ve perde arkasını değerlendirdi.

Diyalog Kanallarını Açık Tutmak: Girişimin Destekçileri Ne Diyor?

Girişimi destekleyen COGIN Başkanı Samuel Sommaruga, İsviçre'nin küresel barışa katkı sunabilmesi için tarafsızlık ilkesinin hayati önem taşıdığını savunuyor. Dünyada kutuplaşmanın arttığı bir dönemde İsviçre’nin "başkalarının kapattığı diyalog kanallarını açık tutma" gibi özel bir sorumluluğu olduğunu belirten Sommaruga, bu politikanın geçici hükümetlerin kararlarından bağımsız, öngörülebilir ve tutarlı kalması gerektiğini vurguladı.

Tarafsızlığın, uluslararası hukuk ihlalleri karşısında sessiz kalmak anlamına gelmediğinin altını çizen Sommaruga, İsviçre’nin mağdur ya da fail kim olursa olsun Birleşmiş Milletler (BM) Şartı, Cenevre Sözleşmeleri ve sivillerin korunması ilkelerini her koşulda savunmaya devam edebileceğini ifade etti. Sommaruga, İsviçre’nin bir jeopolitik bloğa yakınlaşarak tarafsızlığını kademeli olarak kaybetmesinden endişe duyduğunu belirterek, "Kendimizi güvenilir ilan etmek yetmez; bu güveni korumalıyız. Eğer bu güven zayıflarsa, İsviçre'nin arabuluculuk ve diplomatik himaye gücü büyük zarar görür" uyarısında bulundu.

"Yaptırım Sığınağı" Endişesi: Karşı Çıkanların Argümanları Neler?

Diğer taraftan, sivil toplum kuruluşu Public Eye analisti Robert Bachmann, bu girişimin İsviçre’yi küresel yaptırımlardan kaçan aktörler için "güvenli bir liman" haline getireceği uyarısında bulunuyor. İsviçre'nin küresel finans ve emtia ticaretindeki kritik rolüne dikkat çeken Bachmann, özellikle Rus emtialarının (petrol, doğal gaz ve kömür) ticaretinde İsviçre'nin şu anda Avrupa Birliği (AB) yaptırımlarını neredeyse eksiksiz uyguladığını hatırlattı.

Bachmann, girişimin kabul edilmesi durumunda İsviçre’nin AB yaptırımlarını kaldırmak zorunda kalacağını ve bunun komşu ülkelerde yasaklanan ticari faaliyetlerin İsviçre'ye kaymasına yol açacağını belirtti. "Bu durum siyasi tarafsızlığımızı bir iş modeline dönüştürür" diyen Bachmann, Brüksel ve komşu Avrupa ülkelerinin, kıtanın ortasında böyle bir yasal boşluğa asla müsamaha göstermeyeceğini ve ilişkilerin ciddi şekilde gerileceğini savundu. Ayrıca, İsviçre’nin güvenliğinin Avrupa’nın güvenliğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu ve bu kararın güvenlik işbirliklerini de baltalayacağını ekledi.

Anayasal Güvence ve Silah İhracatı Tartışmaları

Sağcı İsviçre Halk Partisi (SVP) ve Pro Schweiz hareketi tarafından desteklenen "İsviçre'nin Tarafsızlığının Korunması" başlıklı anayasa değişikliği teklifi, ülkenin tarafsızlığının "sürekli ve silahlı" olmasını öngörüyor. Yeni düzenleme, İsviçre'nin doğrudan askeri bir saldırıya uğramadığı sürece hiçbir askeri ittifaka (örneğin NATO) katılmamasını, üçüncü ülkeler arasındaki savaşlarda taraf olmamasını ve savaşan devletlere ekonomik yaptırım uygulamamasını şart koşuyor. Bu durumun tek istisnası ise BM Güvenlik Konseyi tarafından alınan zorunlu yaptırım kararları olacak.

Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından İsviçre'de savunma sanayisine yönelik kuralların esnetilmesi tartışmaları da alevlendi. İsviçre yasaları gereği, daha önce İsviçre'den silah satın alan Almanya gibi ülkelerin bu malzemeleri Ukrayna'ya yeniden ihraç etmesine izin verilmiyor. Bachmann, kasım ayında halkın önüne gelecek bir diğer reform projesinin ise demokratik ilkeleri ihlal eden ülkelere silah ihracatını kolaylaştırmayı amaçladığını belirterek, Public Eye olarak bu esnetme çabalarına karşı aktif bir kampanya yürüttüklerini ifade etti.