Kayıt Dışı Çalışmanın SGK'ya Maliyeti 1.1 Trilyon TL

Türkiye'de çalışma çağındaki nüfusun yaklaşık 66 milyon olmasına rağmen, 2025 yılı sonunda istihdam edilen kişilerin sayısı bu nüfusun yarısına bile ulaşmamaktadır. Çalışanların 8 milyonunun üzerinde bir kısmı ise sosyal güvenlik sistemine kayıtlı olmadan, yani sigortasız olarak çalışmakta olup, bu durum Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) için önemli bir gelir kaybına neden olmaktadır.

Yapılan analizler, sigortasız çalışan kişilerin asgari ücret üzerinden sigortalı hale getirilmesi durumunda SGK'nın önemli miktarda ek gelir elde edebileceğini göstermektedir. 2025 yılı itibarıyla kurum, topladığı prim gelirinin yaklaşık üçte birine denk gelen 1,1 trilyon TL civarında ilave gelir sağlayabilir. Bu durum, kayıt dışı istihdamın SGK'nın her yıl büyük miktarda prim gelirinden mahrum kalmasına yol açtığını ortaya koymaktadır.

Kadınlarda Durum Daha Ciddi

Naki Bakır'ın Dünya gazetesinde yayımlanan haberine göre, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 yılının son çeyreğine ilişkin açıkladığı iş gücü verilerine göre, istihdamdaki nüfusun mevsimsel etkilerden arındırılmamış sayısı 32 milyon 657 bin kişi. Bu sayının 21 milyon 901 bini erkek, 10 milyon 753 bini ise kadındır. İstihdamdaki erkeklerin 4 milyon 887 bini, kadınların ise 3 milyon 150 bini olmak üzere toplamda 8 milyon 37 bin kişi sigortasız çalışmaktadır.

Bu, toplam istihdamın yüzde 24,6'sına denk gelmektedir. Geçen yılın aynı döneminde sigortasız çalışanların oranı yüzde 26,3 iken bu oran 2025'te 1,7 puan azalarak halen yüksek seviyelerde seyretmektedir. Sigortasız çalışan oranı kadınlarda daha yüksek olup, 2024'te erkeklerde yüzde 23,2 olan bu oran 2025'te yüzde 23,3'e, kadınlarda ise yüzde 32,4'ten yüzde 29,3'e gerilemiştir.

Tarım Sektöründe Kayıt Dışı Çalışma Oranı Çok Yüksek

Kayıt dışı çalışanların 3 milyon 545 bini tarım sektöründe, 4 milyon 492 bini ise tarım dışı sektörlerde çalışmaktadır. Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı çalışma oranı yüzde 15,9 iken, tarım sektöründe bu oran yüzde 80,8'e çıkmaktadır.

Sigortasız çalışanların 2 milyon 810 bini ücretli ve yevmiyeliler, 3 milyon 48 bini kendi hesabına çalışanlar, 21 milyon 946 bini “ücretsiz aile işçisi” olarak kabul edilirken, 233 bini ise işverenlerden oluşmaktadır. Kayıt dışı çalışma oranının en yüksek olduğu grup yüzde 85,8 ile ücretsiz aile işçileri olarak dikkat çekmektedir. Kendi hesabına çalışanlarda bu oran yüzde 58,4, işverenlerde yüzde 15,6, ücretli ve yevmiyelilerde ise yüzde 11,9 seviyesindedir. Tarımsal ya da ticari faaliyette bulunan aile işletmelerinde sigorta kaydı olmadan çalışan “ücretsiz aile işçileri”nin 1 milyon 555 bini tarımda, 391 bini ise tarım dışı sektörlerde yer almaktadır. Tarımda çalışan ücretsiz aile işçilerinin yüzde 90,6'sı kayıt dışı çalışmakta olup, diğer sektörlerde bu oran yüzde 70,7 ile yüksek seviyededir.

Sigortasız Çalışanların Yarattığı Yıllık 133,7 Bin TL Kayıp

Sigortasız çalışanların, 2025 başından itibaren geçerli olan brüt 33 bin 30 TL'lik asgari ücret üzerinden sigortalı hale getirildiği varsayımıyla yapılan hesaplamalar, SGK'nın büyük bir prim gelirinden yoksun kaldığını göstermektedir.

Sigortalı çalışanların brüt ücreti üzerinden işçi payı olarak yüzde 14 sigorta primi ve yüzde 1 oranında İşsizlik Sigortası Fonu primi kesilmektedir. İşveren adına ise, brüt ücretin yüzde 16,75'i kadar sigorta primi ve yüzde 2'si kadar işsizlik sigortası primi ödenmektedir. Çalışan adına SGK'ya yapılan aylık prim ödemeleri, çalışanın brüt ücret düzeyine göre değişiklik göstermektedir.

Yasal olarak beyan edilebilecek en düşük brüt ücret olan asgari ücret baz alındığında; yasal tutarı üzerinden bordrosu düzenlenen bir çalışana, her ay 4 bin 624,20 TL sigorta primi ve 330,30 TL işsizlik primi olmak üzere toplam 4 bin 954,50 TL'lik kesinti sonrası net ücreti 28 bin 75,50 TL olarak ödenmektedir. İşverenin ayrıca kendi payı dolayısıyla sigorta ve işsizlik fonu olarak ödediği toplam 6 bin 184,13 TL ile birlikte bir asgari ücretli çalışan adına SGK'ya ödenen aylık toplam tutar 11 bin 138,63 TL'ye ulaşmaktadır. Her asgari ücretli başına SGK'ya bir yılda ödenen prim tutarı 133 bin 663,56 TL'ye çıkmaktadır.

Teorik Prim Kaybı 1,1 Trilyon TL

Kayıt dışı çalışanların tamamının sosyal güvenlik kaydı yapılarak asgari ücret üzerinden prim ödenmesi durumunda, SGK'nın aylık 89,5 milyar TL ve yıllık 1 trilyon 74,3 milyar TL ilave gelir elde etme potansiyeli bulunmaktadır. Bu, fiilen çalışma hayatında olan ancak sosyal güvenlik kaydı bulunmayan kişilerin kayıt dışı çalışması nedeniyle SGK'nın en az bu miktarda bir gelirden mahrum kaldığını göstermektedir. Bu tutar, SGK'nın geçen yıl boyunca kayıtlı çalışanlardan elde ettiği 3 trilyon 583,7 milyar TL'lik prim gelirinin yaklaşık üçte birine denk gelmektedir.

Kayıt dışı çalışanlar arasında en büyük grubu oluşturan 2,8 milyon ücretli ve yevmiyelilerin asgari ücretten sigortalı yapılması durumunda SGK'nın elde edebileceği ilave yıllık prim geliri 375,6 milyar TL'ye ulaşmaktadır. Kendi adına çalışanlar (BAĞ-KUR/4B) ve işverenlerin de SGK'ya prim öderken hem işçi hem de işveren payı ödemesi gerekmektedir. Kayıt dışı çalışan işveren ve kendi hesabına çalışan yaklaşık 3,3 milyon kişinin kayda girip asgari ücret üzerinden prim ödemesi durumunda kurumun elde edebileceği yıllık gelir 438,5 milyar TL'ye ulaşmaktadır.

Ücretsiz aile işçisi konumundaki 2 milyona yakın kişinin sigortalı yapılması durumunda elde edilebilecek yıllık prim geliri ise 260 milyar TL civarındadır.