SGK'nın Kayıt Dışı Çalışanlardan Kaybettiği Gelir 1.1 Trilyon TL

Türkiye'de çalışma çağındaki nüfusun 66 milyon kişiye ulaştığı bir ortamda, 2025 yılı sonuna kadar istihdam edilen kişi sayısı bu kitlenin yarısını bile bulmuyor. Bunun yanı sıra, 8 milyonun üzerinde çalışanın sosyal güvenlik sistemine kayıtlı olmadan, yani sigortasız çalışması, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) için ciddi bir gelir kaybı oluşturuyor.

Yapılan analizler, kayıt dışı çalışanların sadece asgari ücret üzerinden sigortalı hale getirilmesi durumunda bile SGK'nın önemli bir ek gelir elde edebileceğini gösteriyor. Bu bağlamda, 2025 yılında SGK'nın topladığı primlerin yaklaşık üçte birine karşılık gelen 1.1 trilyon lira gibi bir ek gelir potansiyeli bulunuyor. Bu durum, kayıt dışı istihdamın SGK'nın her yıl önemli miktarda prim gelirinden mahrum kalmasına neden olduğunu ortaya koyuyor.

KADINLARIN KAYIT DIŞILIK ORANI DAHA YÜKSEK

Dünya gazetesinden Naki Bakır'ın haberine göre, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 yılının son çeyreğine ilişkin iş gücü verileri, istihdamdaki nüfusun mevsimsel etkilerden arındırılmamış sayısının 32 milyon 657 bin kişi olduğunu belirtiyor. Bu sayının 21 milyon 901 bini erkek, 10 milyon 753 bini ise kadınlardan oluşuyor. Sigortasız çalışanların sayısı erkeklerde 4 milyon 887 bin, kadınlarda ise 3 milyon 150 bine ulaşıyor ve toplamda 8 milyon 37 bin kişilik bir kitleden bahsediliyor.

Bu durum, toplam istihdamdaki nüfusun yüzde 24,6'sını oluşturuyor. Geçen yılın aynı dönemine göre sigortasız çalışanların oranı yüzde 26,3'ten yüzde 24,6'ya gerilemiş olsa da hâlâ çok yüksek bir seviyede. Fiilen çalışan her dört kişiden biri sigortasız durumda. Kadınlar arasında sigortasız çalışma oranı daha da yüksek. Geçmiş yıllara göre erkeklerde kayıt dışı çalışma oranı yüzde 23,2'den yüzde 23,3'e çıkarken, kadınlarda ise yüzde 32,4'ten yüzde 29,3'e düşmüş durumda.

TARIM SEKTÖRÜNDE KAYIT DIŞILIK CİDDİ BOYUTTA

Kayıt dışı çalışanların 3 milyon 545 bini tarım sektöründe, 4 milyon 492 bini ise tarım dışı sektörlerde çalışıyor. Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı çalışma oranı yüzde 15,9 iken, tarımda bu oran yüzde 80,8'e çıkıyor.

Toplam sigortasız çalışanların 2 milyon 810 bini ücretli ve yevmiyeli işçilerden, 3 milyon 48 bini kendi hesabına çalışanlardan, 2 milyon 946 bini ise ücretsiz aile işçilerinden oluşuyor. İşveren kategorisinde ise 233 bin sigortasız çalışan bulunuyor. Kayıt dışılığın en yüksek olduğu grup yüzde 85,8 ile ücretsiz aile işçileri. Bu oran, kendi hesabına çalışanlarda yüzde 58,4, işverenlerde yüzde 15,6, ücretli ve yevmiyelilerde ise yüzde 11,9 olarak dikkat çekiyor. Aile işletmelerinde ücretsiz aile işçisi olarak çalışan 1 milyon 555 bin kişi tarım sektöründe, 391 bin kişi ise diğer sektörlerde yer alıyor. Tarımda çalışan ücretsiz aile işçilerinin yüzde 90,6'sı kayıt dışı durumda, diğer sektörlerde ise bu oran yüzde 70,7.

HER SİGORTASIZ ÇALIŞAN, 133,7 BİN TL YILLIK KAYIP DEMEK

Sigortasız çalışanların, 2025 başından itibaren geçerli olan brüt 33 bin 30 TL'lik asgari ücret üzerinden sigortalı sayıldığı varsayımıyla yapılan hesaplamalar, SGK'nın ne kadar büyük bir prim gelirinden mahrum kaldığını gösteriyor.

Sigortalı çalışanların brüt ücreti üzerinden işçi payı olarak yüzde 14 oranında sigorta primi ve yüzde 1 oranında İşsizlik Sigortası Fonu primi kesiliyor. İşverenler, çalışanları için ayrıca brüt ücretin yüzde 16,75'i kadar sigorta primi ve yüzde 2'si kadar işsizlik sigortası primi ödüyor. Çalışan adına SGK'ya yapılan aylık prim ödemeleri, çalışanın brüt ücretine göre değişiklik gösteriyor.

Yasal olarak beyan edilebilecek en düşük brüt ücret olan asgari ücret dikkate alındığında; bu tutar üzerinden düzenlenen bir çalışanın bordrosunda her ay 4 bin 624,20 TL sigorta primi ve 330,30 TL işsizlik primi olmak üzere toplam 4 bin 954,50 TL'lik kesinti yapılıyor. Net olarak çalışana ödenen ücret ise 28 bin 75,50 TL oluyor. İşveren ayrıca sigorta ve işsizlik fonu için toplam 6 bin 184,13 TL ödüyor. Böylece, bir asgari ücretli çalışan için SGK'ya ödenen toplam aylık tutar 11 bin 138,63 TL'ye ulaşıyor. Yıllık olarak ise her asgari ücretli için SGK'ya ödenen prim tutarı 133 bin 663,56 TL'yi buluyor.

KAYIT DIŞILIKTAN DOĞAN TEORİK PRİM KAYBI: 1,1 TRİLYON TL

Kayıt dışı çalışanların tamamının sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesi ve asgari ücret üzerinden prim ödenmesi halinde SGK'nın aylık 89,5 milyar TL ve yıllık 1 trilyon 74,3 milyar TL ek gelir elde etme potansiyeli bulunuyor. Başka bir ifadeyle, sosyal güvenlik kaydı olmayan bu çalışanların kayıt dışı çalışması nedeniyle SGK en az bu tutarda bir gelirden mahrum kalıyor. Bu rakam, SGK'nın geçen yıl kayıtlı çalışanlardan elde ettiği 3 trilyon 583,7 milyar TL'lik prim gelirinin yaklaşık üçte birine denk geliyor.

Kayıt dışı çalışanlar arasında en büyük grubu oluşturan 2,8 milyon ücretli ve yevmiyeli işçinin asgari ücretten sigortalı yapılması halinde, SGK'nın elde edeceği yıllık prim geliri 375,6 milyar TL'yi bulabilir. Kendi adına çalışanlar ve işverenlerin de SGK'ya prim öderken hem işçi hem de işveren payı ödemesi gerekiyor. Bu durumda olan ve kayıt dışı çalışan işveren ve kendi hesabına çalışan 3,3 milyon kişinin kayda alınması ve asgari ücret üzerinden prim ödemesi durumunda SGK'nın yıllık geliri 438,5 milyar TL'ye ulaşabilir.

Ücretsiz aile işçisi konumundaki yaklaşık 2 milyon kişinin sigortalı yapılması durumunda ise elde edilebilecek yıllık prim geliri yaklaşık 260 milyar TL olarak hesaplanıyor.