Meta’dan Tarihi Uzlaşma: 18 Milyar Dolarlık Anlaşmayla İflas Riskini Nasıl Atlattı?

İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - ABD merkezli teknoloji devi Meta, Facebook ve Instagram platformlarının çocuklarda bağımlılığa yol açtığı, gençlerin ruh sağlığını olumsuz etkilediği ve çocuk verilerini izinsiz topladığı suçlamalarıyla karşı karşıya kaldığı tarihi davada devasa bir uzlaşmaya imza attı. ABD hukuk tarihinin en büyük sosyal medya davası olarak kayıtlara geçen süreçte Meta, 18 milyar dolarlık bir anlaşma sağladı. Sektör temsilcileri bu gelişmeyi sosyal medyanın geleceğini şekillendirecek bir dönüm noktası olarak nitelendirirken, şirketin aslında oldukça stratejik bir hamleyle çok daha büyük bir yıkımdan sıyrıldığı belirtiliyor.

1.4 Trilyon Dolarlık İflas Riski Nasıl Ortadan Kaldırıldı?

Milliyet’in ulaştığı uzlaşma metninin detaylarına göre, Meta davanın ilk aşamasında 49 eyalete 10 yıllık bir süreçte dağıtılmak üzere yaklaşık 12 milyar dolarlık bir ödeme yapmayı kabul etti. Eğer dava süreci jüri seçimiyle devam etseydi, şirketin karşı karşıya kalabileceği potansiyel ceza miktarı 1.4 trilyon dolara kadar ulaşabiliyordu. Yaklaşık 1.5 trilyon dolar piyasa değerine sahip olan sosyal medya devi için bu senaryo doğrudan iflas anlamına geliyordu. Şirket, ödemeleri 10 yıla yayarak bu astronomik finansal riski tamamen bertaraf etmeyi başardı. Ayrıca bu uzlaşma sayesinde Meta yöneticilerinin mahkemede ifade vermesinin ve ürünlerin bilerek bağımlılık yapıcı şekilde tasarlandığını gösteren şirket içi gizli belgelerin kamuoyuna sızmasının önüne geçildi.

Reklam Modeli Korundu, Yükümlülükler Rakiplere de Yayılıyor

Bu devasa uzlaşma, teknoloji devinin en önemli gelir kaynağı olan kullanıcı hedefleme ve kişiselleştirilmiş içerik algoritması gibi temel reklam mekanizmalarına dokunmuyor. Wall Street analistleri, şirketin ana iş modelini korumasını büyük bir başarı olarak görerek bu uzlaşmayı "pahalı ama yönetilebilir bir çıkış yolu" olarak değerlendiriyor. CNBC'ye konuşan uzmanlar, davanın kapanmasıyla Meta'nın yeni yapay zeka ürünlerini pazara çok daha agresif bir şekilde sunabileceğine dikkat çekiyor. Diğer yandan uzlaşma, sadece Meta'yı değil rakiplerini de etkileyecek bir yapıya sahip. TikTok, YouTube ve Snapchat gibi platformların da benzer güvenlik önlemlerini kabul etmesi durumunda toplam ödeme miktarı 17.1 milyar dolara yükselecek. Böylece düzenleyici kurumların baskısı tek bir şirketin üzerinde kalmayıp tüm sektöre yayılmış olacak.

Hukuki Analiz: "Geniş Kapsamlı Bir Feragat Elde Edildi"

New York Barosu avukatlarından, Er Law hukuk firmasının kurucusu Ömer Er, anlaşmanın hukuki boyutunu analiz etti. Er, uzlaşma metninde Meta’nın hiçbir yasa ihlalini, kusuru veya haksız fiili kabul etmediğinin altını çizdi. Şirketin bu anlaşmayla çok geniş kapsamlı bir ibra elde ettiğini belirten Er, şu değerlendirmelerde bulundu: "Anlaşmaya taraf olan eyaletler, geçmişte yaşanan veya gelecekte doğabilecek tüm hak taleplerinden kalıcı olarak vazgeçiyor. Ancak ceza davaları, vergi ihlalleri ile halihazırda devam eden bireysel ve okul davaları bu muafiyetin dışında tutuluyor. Üçüncü şahıslara yeni bir dava açma hakkı tanımayan bu uzlaşma, gelecekteki davalar için de doğrudan bir emsal teşkil etmeyecek." Ömer Er ayrıca, 18 milyar dolarlık paketin yaklaşık 5.3 milyar dolarlık kısmının ödenmesinin, Snap, TikTok ve YouTube gibi rakip platformların da benzer çocuk güvenliği kısıtlamalarını uygulamaya almasına bağlı olduğunu ifade etti. Metne göre bu ödemeler bir para cezası veya idari yaptırım olarak da sınıflandırılmıyor.

Genç Kullanıcılar İçin Yeni Dönem: Meta Hangi Tavizleri Verdi?

Finansal olarak büyük bir yıkımdan kurtulan Meta, platformlarında gençlerin korunmasına yönelik bazı önemli teknik değişiklikleri hayata geçirmeyi kabul etti. Şirket, çocuk güvenliği tartışmalarının odağında kalmaya devam edecek olsa da şu kritik tavizleri vermeyi taahhüt etti:

Kullanım Süresi Sınırı: ABD genelindeki genç kullanıcılar için günlük 2 saatlik aktif kullanım sınırı getirilecek.

Gece Erişim Kısıtlaması: Gençlerin gece saatlerinde platformlara erişimi sınırlandırılacak.

Okul Saatlerinde Sessizlik: Eğitim saatleri boyunca genç kullanıcılara yönelik bildirimler kısıtlanarak odaklanma süreleri korunacak.

Yaş Doğrulama ve Ebeveyn Kontrolü: Platformlara girişte daha sıkı yaş doğrulama mekanizmaları uygulanacak ve ebeveynlerin denetim yetkileri artırılacak.

Uzlaşma kapsamında ödenecek milyarlarca dolarlık bütçe, doğrudan mağdur ailelere dağıtılmayacak; bunun yerine eyaletlerin gençlerin çevrim içi güvenliğini artırmaya yönelik eğitim ve koruma programlarında kullanılacak.