RTÜK Gençlerin Dijital Alışkanlıklarını Açıkladı: Televizyon Gözden Düştü, Yapay Zekaya İlgi Zirvede

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), Türkiye'deki genç neslin dijital dünyayla kurduğu bağı ve medya tüketim alışkanlıklarını derinlemesine inceleyen "Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması" sonuçlarını kamuoyuna duyurdu. Çalışma, 15-21 yaş grubundaki gençlerin televizyon, radyo, internet, sosyal medya ve isteğe bağlı yayın platformlarını kullanım sıklıklarının yanı sıra dijital beceri düzeylerini de kapsamlı bir şekilde ortaya koydu.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından sağlanan güncel nüfus verilerine sadık kalınarak, yaş ve cinsiyet kotalarına göre titizlikle yürütülen bu dev araştırma, İBBS-2 düzeyindeki 26 farklı şehirde yaşayan 7 bin 511 genç ile bilgisayar destekli telefon anketi (CATI) yöntemi uygulanarak gerçekleştirildi.

Dijital Okuryazarlıkta Büyük Sıçrama ve Ofis Programları Çelişkisi

Araştırmanın en dikkat çekici çıktılarından biri, gençlerin dijital okuryazarlık seviyelerindeki hızlı yükseliş oldu. Elde edilen verilere göre, gençlerin yüzde 57,2'sinin dijital okuryazarlık düzeyi yüksek çıkarken, yüzde 28,9'u orta ve yüzde 13,9'u düşük seviyede kaldı. Bu veriler, 2022 yılı sonuçlarıyla kıyaslandığında muazzam bir gelişimi gözler önüne seriyor. Zira 2022 yılında dijital okuryazarlığı düşük olan gençlerin oranı yüzde 35,6 iken, 2025'te bu oran yüzde 13,9’a geriledi. Yüksek okuryazarlık seviyesine sahip olanların oranı ise yüzde 29,4'ten yüzde 57,2'ye fırladı.

Yaş grupları bazında incelendiğinde, 19-21 yaş aralığındaki gençlerin yüzde 62,4'ünün yüksek dijital okuryazarlığa sahip olduğu tespit edilirken, bu oran daha genç olan 15-18 yaş grubunda yüzde 53,4 olarak ölçüldü. Ancak dijital dünyada bu denli aktif olan gençlerin, temel ofis programlarındaki yetersizliği dikkat çekti. Katılımcıların yalnızca yüzde 42'sinin Word, Excel ve PowerPoint gibi iş dünyasının temel yazılımlarını etkin şekilde kullanabildiği belirlendi. Öte yandan, gençlerin yüzde 55,3'ünün dijital ayak izi farkındalığının yüksek, yüzde 44,7'sinin ise düşük olduğu saptandı. Bu durum, gençlerin internette bıraktıkları izler konusunda daha fazla bilinçlendirilmeye ihtiyaç duyduklarını gösteriyor.

Televizyon Gözden Düştü, İsteğe Bağlı Platformlar Yükselişe Geçti

Geleneksel medyanın en güçlü kalesi olan televizyon, genç nesil nezdinde ciddi bir kan kaybı yaşıyor. Gençlerin 2022 yılında günlük ortalama televizyon izleme süresi 1 saat 40 dakika iken, 2025 yılına gelindiğinde bu sürenin sadece 40 dakikaya kadar gerilediği belirlendi. Ankete katılanların yüzde 77,4'ü son bir ay içinde en az bir kez televizyon izlediğini belirtse de, televizyonu her gün düzenli olarak takip ettiğini söyleyenlerin oranı yalnızca yüzde 10,1 seviyesinde kaldı. Cinsiyet bazlı analizde ise kadınların televizyon izleme oranının (yüzde 80,4), erkeklere (yüzde 74,5) kıyasla daha yüksek olduğu görüldü.

Klasik televizyon yayıncılığının yerini alan isteğe bağlı yayın platformları ise yükselişini sürdürüyor. Son bir ay içinde bu platformları kullandığını belirten gençlerin oranı yüzde 65'e ulaşırken, günlük kullanım oranı yüzde 9,7 olarak kayıtlara geçti. 2022 yılında bu platformların kullanım oranının yüzde 40 seviyesinde olduğu göz önüne alındığında, gençlerin dijital yayıncılığa olan ilgisinin katlanarak arttığı net bir şekilde anlaşılıyor. Geleneksel mecralardan radyo ise gençlerin yüzde 28,8'i tarafından son bir ayda tercih edilirken, günlük radyo dinleme oranı yüzde 4,6'da kaldı. Günlük ortalama radyo dinleme süresi kadınlarda 33 dakika, erkeklerde ise 44 dakika olarak ölçüldü.

İnternet ve Sosyal Medya Günün Büyük Bölümünü Kapsıyor

Gençlerin hayatının merkezinde yer alan internet kullanımı, zirvedeki yerini koruyor. Son bir ay içinde internet kullandığını belirtenlerin oranı yüzde 94,4 gibi ezici bir çoğunluğa ulaştı. İnterneti her gün aktif olarak kullananların oranı yüzde 78,1 olurken; günlük ortalama internet kullanım süresi kadınlarda 4 saat 37 dakika, erkeklerde ise 4 saat 50 dakika olarak hesaplandı. 19-21 yaş grubundaki gençlerde bu sürenin günlük ortalama 5 saat 10 dakikaya kadar çıkması dikkat çekti. Gençlerin yeni nesil teknolojilere olan adaptasyon hızı da yapay zeka verileriyle kanıtlandı; gençlerin yüzde 74,9'u son bir ay içinde yapay zeka destekli uygulamaları deneyimlediğini belirtti.

Sosyal medya ise gençlerin günlük yaşam biçimi haline gelmiş durumda. Sosyal medyayı her gün kullananların oranı yüzde 70,8, son bir ayda kullananların oranı ise yüzde 89,2 olarak belirlendi. Gençler günlerinin ortalama 3 saat 24 dakikasını sosyal ağlarda geçiriyor. Bu süre kadınlarda 3 saat 34 dakika, erkeklerde ise 3 saat 15 dakika olarak ölçüldü. Sosyal medyayı kullanım amaçlarında ilk sırayı yüzde 86,6 ile "gündemi takip etmek" alırken, bunu yüzde 52,1 ile markaları takip etmek ve yüzde 46,7 ile çevrim içi alışveriş yapmak izledi. Ayrıca gençlerin yüzde 88,1 gibi çok büyük bir kısmı, sosyal medya kullanımı için en az 16 yaş sınırı getirilmesi gerektiği yönünde görüş bildirdi.

Son olarak gençlerin bilgiye ulaşma ve haber alma kaynakları incelendiğinde, geleneksel haberciliğin geride kaldığı görüldü. Gençlerin haber almak için en çok tercih ettiği mecra yüzde 82,4 ile sosyal medya oldu. Sosyal medyayı yüzde 75,6 ile internet haber siteleri takip ederken, televizyon kanalları yüzde 53,7 ile üçüncü sırada yer bulabildi.