Trump'tan Küresel Ticareti Sarsacak Yeni Vergi Hamlesi: Türkiye Dahil 80'den Fazla Ülkeye Gümrük Tarifesi!

ABD Başkanı Donald Trump, küresel ticaret dengelerini derinden sarsacak yeni bir hamleye imza attı. Şubat ayında yürürlüğe giren ve süresi dolmak üzere olan geçici yüzde 10'luk gümrük vergisinin yerine, "zorla çalıştırma" gerekçesiyle aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 80'den fazla ülkeye yeni tarifeler getirildi. Bu adım, küresel piyasalarda tansiyonu yükseltirken müttefik ülkelerin de tepkisini çekti.

Yeni Tarifelerin Kapsamı Genişliyor: Hangi Ülkeye Ne Kadar Vergi Uygulanacak?

Trump yönetiminin hazırladığı yeni düzenleme kapsamında, İngiltere'den Çin'e, Kanada'dan Avrupa Birliği'ne kadar geniş bir coğrafyadaki ülkelere yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen oranlarda gümrük vergisi uygulanacak. Yeni tarifelerde ülkeler vergi oranlarına göre kategorilere ayrıldı.

Bu doğrultuda; Arjantin, Bangladeş, Kamboçya, Kanada, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Hindistan, Endonezya, Ürdün, Malezya, Meksika, Pakistan, Sri Lanka, Trinidad ve Tobago ile Birleşik Krallık yüzde 10 oranında gümrük vergisine tabi tutulacak. Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülke ile Tayvan menşeli ürünlerde ise "En Çok Kayrılan Ülke" statüsü dikkate alınarak toplam vergi yükü yüzde 10 olarak belirlenirken; Japonya, Güney Kore ve İsviçre için bu oran yüzde 12,5 seviyesinde uygulanacak.

Türkiye'nin de içinde yer aldığı en geniş grupta ise yüzde 12,5 oranında gümrük vergisi uygulanması kararlaştırıldı. Bu grupta Türkiye ile birlikte Çin, Hong Kong, Avustralya, Yeni Zelanda, Filipinler, Singapur, Tayland, Vietnam, Rusya, Norveç, Kazakistan, Bahreyn, Mısır, Irak, İsrail, Kuveyt, Libya, Fas, Umman, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Cezayir, Angola, Nijerya, Güney Afrika, Bahamalar, Brezilya, Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Dominik Cumhuriyeti, Guyana, Nikaragua, Peru, Uruguay ve Venezuela bulunuyor.

Yasal Dayanak Tartışmalı: "Zorla Çalıştırma" Gerekçesi ve Başkanlık Yetkileri

Beyaz Saray, yeni tarifelerin 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Maddesi çerçevesinde hayata geçirileceğini duyurdu. Söz konusu yasal hüküm, üretim süreçlerinde zorla çalıştırma yöntemlerine başvuran ülkelere karşı ticari yaptırımlar uygulanmasını öngörüyor. Ancak kararın hukuki zemini ABD içinde de ciddi tartışmalara yol açmış durumda.

ABD Yüksek Mahkemesi, daha önce şubat ayında aldığı kararla Trump'ın uygulamaya koyduğu yüzde 10'luk gümrük vergisini yasa dışı bulmuştu. ABD Anayasası'na göre vergi koyma yetkisi münhasıran Kongre'ye ait. Trump, geçtiğimiz yılın nisan ayında başkana ulusal acil durumlarda uluslararası ekonomik işlemleri düzenleme yetkisi veren yasaya dayanarak bu adımı atmıştı. Bu kararın iptal edilmesinin ardından, en fazla 150 gün süreyle vergi uygulanmasına izin veren başka bir ticaret yasasına sığınan Trump'ın bu süresi de bugün gece yarısı itibarıyla doluyordu. Yeni tarife hamlesi, bu sürenin bitimine dakikalar kala devreye sokulmuş oldu.

Küresel Ticaret Ortaklarından Sert Tepkiler ve ABD Kamuoyunun Rahatsızlığı

ABD'nin en yakın müttefikleri ve en büyük ticaret ortakları, karara sert tepki göstermekte gecikmedi. Avustralya ve Brezilya, söz konusu tarifeleri tamamen "gerekçesiz" olarak nitelendirerek kararın iptali için her türlü diplomatik ve hukuki girişimi başlatacaklarını açıkladı. Norveç Dışişleri Bakanı da vergilerin hiçbir somut dayanağı olmadığını vurguladı. Kanada yönetimi ise zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların ithalatıyla mücadelede küresel ölçekte öncü bir rol üstlendiğini belirterek, bu tarifelerin hedefi olmaması gerektiğini savundu.

Ekonomi çevreleri ve anayasa hukukçuları da Trump'ın bu hamlesini "başkanlık yetkilerinin sınırlarını aşmak" olarak yorumluyor. Peterson Uluslararası İktisat Enstitüsü Kıdemli Uzmanı Alan Wolff, İngiliz The Guardian gazetesine yaptığı açıklamada, vergi koyma yetkisinin anayasal olarak Kongre'de olduğunu hatırlatarak, yeni tarifelerin yargıya taşınması durumunda Yüksek Mahkeme tarafından yeniden iptal edilmesinin son derece yüksek bir ihtimal olduğunu belirtti.

Diğer yandan, ABD içinde de yüksek enflasyon ve artan yaşam maliyetleri nedeniyle tarifelere yönelik toplumsal tepki büyüyor. İran ile yaşanan gerilimin enerji fiyatlarını tetiklemesiyle enflasyon son üç yılın zirvesine tırmanırken, Guardian için gerçekleştirilen Harris Poll anketi çarpıcı sonuçlar ortaya koydu. Ankete katılan Amerikalıların yüzde 70'i Trump'ın gümrük tarifeleri yüzünden günlük yaşamda daha yüksek fiyatlar ödemek zorunda kaldığını belirtirken, seçmenlerin yüzde 72'si bu politikaların doğrudan tüketicilere zarar verdiğini düşünüyor.