Rasim Özdenören Kimdir? Hayatı, Eserleri ve Edebi Kişiliği

Türk edebiyatının usta kalemi, "Yedi Güzel Adam" kuşağının öncü hikayecisi Rasim Özdenören, vefatının yıl dönümünde kabri başında anılıyor. Modern Türk hikayeciliğinin köşe taşlarından biri olan usta edebiyatçı için yarın saat 17.30’da Eyüpsultan’da yer alan Mihrişah Valide Sultan Haziresi’ndeki kabri başında bir anma töreni gerçekleştirilecek. Özdenören; Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Mehmet Akif İnan, Alaeddin Özdenören, Nuri Pakdil ve Sezai Karakoç gibi isimlerle birlikte anılan "Yedi Güzel Adam" ekolünün en özgün hikaye diline sahip isimlerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

Yedi Güzel Adam’ın Edebi Mimarı: Kahramanmaraş’tan İstanbul’a Uzanan Bir Hayat

Rasim Özdenören, İkinci Dünya Savaşı'nın zorlu yıllarında Anadolu'da görev yapan İstanbullu mühendis Hakkı Özdenören ile Kahramanmaraşlı Ayşe Hanım'ın evladı olarak 1940 yılında Kahramanmaraş'ta dünyaya gözlerini açtı. Şair Alaeddin Özdenören'in ikiz kardeşi olan yazar, çocukluğunun ilk yıllarını dedesinin yanında geçirdi. Dedesinin vefatı sonrası anneannesinin şefkatiyle büyüyen Özdenören'in kişiliğinin şekillenmesinde, ninesinin anlattığı masallar ve söylediği türküler derin izler bıraktı.

Eğitim hayatına Kahramanmaraş'ta başlayan usta yazar, babasının memuriyeti dolayısıyla ilkokulu 1952 yılında Malatya'da tamamladı. Ortaokul eğitimini ise 1955'te Tunceli Ortaokulu'ndan mezun olarak bitirdi. Edebi hayatının dönüm noktası olan Kahramanmaraş Lisesi yıllarında; Erdem Bayazıt, Hasan Seyithanoğlu, Sait ve Cahit Zarifoğlu kardeşlerle sarsılmaz bir dostluk kurdu. Bu genç yetenekler, Türkiye'nin önde gelen edebiyat dergilerini yakından takip ederek yerel gazetelerde sanat sayfaları hazırlamaya başladılar. Hatta o dönem yayını kesintiye uğrayan tarihi Maraş Lisesi dergisi Hamle'yi yeniden okuyucuyla buluşturdular. Özdenören, lise eğitimini 1958 yılında tamamlayarak mezun oldu.

Yazarın ilk hikayesi olan "Akarsu", 1 Ocak 1957 tarihinde dönemin prestijli yayınlarından Varlık dergisinde yayımlandı. Ardından aynı dergide "Kasap" ve "Bayır Dereden Öyküler" adlı çalışmaları okuyucuyla buluştu. İlk gençlik dönemi eserleri ise 1957-1958 yıllarında Türk Sanatı ve Arayış dergilerinde yer buldu. Üniversite eğitimi için ailesiyle İstanbul'a taşınan Özdenören, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Gazetecilik Enstitüsü'nü 1964'te, Hukuk Fakültesi'ni ise 1967'de başarıyla bitirdi.

Türk Hikayeciliğinde Bir Milat: Gül Yetiştiren Adam ve Mistik Açılımlar

Rasim Özdenören, hikayelerinde yerlilik unsurunu ve İslam medeniyeti eksenli bir bakış açısını temel aldı. Bireyin iç dünyasını, inanç sarsıntılarını, yabancılaşmayı, modernleşme sancılarını ve ahlaki sorgulamaları özgün bir üslupla işledi. 1950'li yıllarda yazdığı "Eskiyen", "Oda", "Yolda", "Kan Otları", "Mani Olunmuş Adam", "Ricat", "Çark", "Sabah", "Koridor" ve "Düğüm" gibi hikayeleri, 1964-1965 yıllarında sanat sayfasını yönettiği Yeni İstiklal gazetesinde yayımlanarak büyük yankı uyandırdı.

Usta yazar, 1969 yılında Nuri Pakdil, Mehmet Akif İnan, Erdem Bayazıt ve Alaeddin Özdenören ile birlikte Türk düşünce hayatına yön veren Edebiyat dergisinin kurucuları arasında yer aldı. 1976 yılının sonunda ise Cahit Zarifoğlu, Mehmet Akif İnan, Erdem Bayazıt ve Alaeddin Özdenören ile birlikte efsanevi Mavera dergisini çıkardı. Özdenören'in yazıları; Varlık, Türk Sanatı, Arayış, Hamle, Dost, Soyut, Yeni İstiklal, Diriliş, Edebiyat, Mavera, Yeni Devir, Yeni Zemin, Yedi İklim, Kaşgar, Hece, Zaman, Yeni Şafak ve Yeni Dönem gibi çok sayıda önemli mecrada neşredildi.

Özdenören'in 1979 yılında yayımlanan ve adeta bir başyapıt haline gelen "Gül Yetiştiren Adam" romanı, Türk edebiyatının klasikleri arasına adını altın harflerle yazdırdı. İlk kitabı "Hastalar ve Işıklar"ı 1967'de çıkaran yazar, 1973'te "Çözülme", 1974'te ise "Çok Sesli Bir Ölüm" adlı eserlerini yayımladı. "Çok Sesli Bir Ölüm" adlı eseri 1984 yılında televizyon filmine uyarlandı ve bu yapım Prag'da düzenlenen Uluslararası TV Filmleri Yarışması'nda Jüri Özel Ödülü'ne layık görüldü.

DPT Uzmanlığından Kültür Sanat Ödüllerine: Bürokrat ve Düşünür Kimliği

Akademik ve bürokratik kariyerinde de önemli başarılara imza atan Özdenören, üniversite eğitiminin ardından Ankara'da Devlet Planlama Teşkilatı'nda (DPT) uzman yardımcısı olarak göreve başladı. "Kalkınma İktisadı" alanındaki yüksek lisans çalışması için 1970 yılında ABD'ye giderek New Mexico Üniversitesi'nde eğitim aldı ancak tezini tamamlayamadan Türkiye'ye döndü.

1971 yılında Ayşe Çalkaya ile Kahramanmaraş'ta dünyaevine giren usta yazarın bu evlilikten Ömer Ümran ve Merve adında iki çocuğu dünyaya geldi. Vatani görevini 1972-1974 yılları arasında Bursa ve Şırnak'ta tamamlayan Özdenören, 1975'te Kültür Bakanlığı'na bakanlık müşaviri olarak atandı ve 1977-1978 yıllarında müfettişlik yaptı. 1980'de geri döndüğü DPT bünyesinde uzmanlık, yayın ve temsil dairesi başkanlığı, genel sekreter yardımcılığı ve müşavirlik görevlerinde bulundu; 2005 yılında genel sekreterlik makamındayken emekliye ayrıldı.

Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, TBMM Üstün Hizmet Ödülü ve Necip Fazıl Kısakürek Saygı Ödülü gibi prestijli ödüllerin sahibi olan usta edebiyatçı, 23 Temmuz 2022'de 82 yaşındayken Ankara'da hayata gözlerini yumdu. Cenazesi, Eyüpsultan Mihrişah Valide Sultan Haziresi'ne defnedildi. Emekliliğinden sonra da gençlerle buluşmaya, konferanslar vermeye ve Hece dergisinin yayın yönetmenliğini üstlenerek edebiyata hizmet etmeye devam eden Özdenören, mistik ve metafizik açılımlarıyla Türk hikayesinde silinmez bir iz bıraktı.

Rasim Özdenören'in Türk Edebiyatına Miras Kalan Eserleri

Hikaye Kitapları:
"Hastalar ve Işıklar" (1967), "Çözülme" (1973), "Çok Sesli Bir Ölüm" (1974), "Çarpılmışlar" (1977), "Denize Açılan Kapı" (1983), "Kuyu" (1999), "Hışırtı" (2000), "Ansızın Yola Çıkmak" (2000), "Toz" (2002)

Roman:
"Gül Yetiştiren Adam" (1979)

Deneme Kitapları:
"İki Dünya" (1977), "Müslümanca Düşünme Üzerine Denemeler" (1985), "Yaşadığımız Günler" (1985), "Ruhun Malzemeleri" (1986), "Yeniden İnanmak" (1987), "Kafa Karıştıran Kelimeler" (1987), "Çapraz İlişkiler" (1987), "Yumurtayı Hangi Ucundan Kırmalı?" (1987), "Müslümanca Yaşamak" (1988), "Red Yazıları" (1988), "Yeni Dünya Düzeninin Sefaleti" (1996), "Ben ve Hayat ve Ölüm" (1997), "İpin Ucu" (1997), "Acemi Yolcu" (1997), "Kent İlişkileri" (1998), "Yüzler" (1999), "Köpekçe Düşünceler" (1999), "Eşikte Duran İnsan" (2000), "Yazı İmge ve Gerçeklik" (2002), "Aşkın Diyalektiği" (2003), "Düşünsel Duruş" (2004), "Siyasal İstiareler" (2009), "Açık Mektuplar" (2014), "Edebiyat ve Hayat" (2012), "Hadislerin Işığında Hz. Muhammed" (2018)

Çevirileri:
"Hayvan Çiftliği" (George Orwell, 1964), "İslam’da Devlet Nizamı" (Mevdudi, 1967), "İslam Devletinde Mali Yapı" (Dr. S.A. Sıddıki, 1972)