Türk edebiýatynda gül ösdürip ýetişdiren adam: Rasim Özdenören mazarynda ýatlanýar

Türk edebiýatynyň baş ýazyjysy we "Sevenedi owadan adam" nesliniň öňdebaryjy kyssaçysy Rasim Özdenören aradan çykan gününde mazarynda ýatlanýar. Ertir 17.30-da Eýüpsultan şäherindäki Mihrişah Walide Soltan gonamçylygynda häzirki zaman türk hekaýalarynyň özenlerinden biri bolan hatlar ussady üçin hatyralama çäresi geçiriler. Özdenören; Cahit Zarifoğlu, Erdem Baýazıt, Mehmet Akif İnan, Alaeddin Özdenören, Nuri Pakdil we Sezai Karakoç ýaly atlar bilen bilelikde agzalýan "Sevenedi owadan erkek" mekdebiniň iň özboluşly hekaýa dili bolan atlaryň biri hökmünde ýatda saklaýar.

Sevenedi owadan adamyň edebi arhitektory: Kahramanmaraşdan Stambula çenli durmuş

Rasim Özdenören 1940-njy ýylda Kahramanmaraşda, Ikinji jahan urşunyň kyn ýyllarynda Anadolyda gulluk eden Stambully inerener Hakky Özdenöreniň we Kahramanmaraşly Aýşe Hanymyň ogly hökmünde dünýä indi. Şahyr Alaeddin Özdenören -iň ekiz dogany bolan ýazyjy çagalygynyň ilkinji ýyllaryny atasy bilen geçirdi. Garry enesiniň aýdýan ertekileri we ýerine ýetiren halk aýdymlary, atasy ölenden soň enesiniň rehimdarlygy bilen ulalan Özdenöreniň şahsyýetinde uly yz galdyrdy.

Bilim durmuşyny Kahramanmaraşda başlan ussat ýazyjy, kakasynyň döwlet gullugy sebäpli 1952-nji ýylda Malatýada başlangyç mekdebi gutardy. Orta mekdebi 1955-nji ýylda, Tunceli orta mekdebini gutardy. Edebi durmuşynyň öwrülişik nokady bolan Kahramanmaraş orta mekdebiniň ýyllarynda; Erdem Baýazıt, Hasan Seýitanoğlu, Sait we Cahit Zarifogly doganlar bilen sarsmaz dostluk gurdy. Bu ýaş zehinler Türkiýanyň öňdebaryjy edebi magazinesurnallaryny ýakyndan yzarlaýardylar we ýerli gazetlerde sungat sahypalaryny taýýarlap başladylar. Hatda şol döwürde neşir edilen kesilen taryhy Maraş orta mekdebiniň Hamle magazineurnalyny okyjylara-da getirdiler. Özdenören orta mekdebi gutardy we 1958-nji ýylda gutardy.

Awtoryň ilkinji hekaýasy "Akym" şol döwrüň abraýly neşirlerinden biri bolan "Warlyk" magazineurnalynda 1957-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda çap edildi. Soňra "Gassap" we "Baýr Dere hekaýalary" eserleri şol magazineurnalda çap edildi. Irki ýaşlyk ýyllaryndaky eserler 1957-1958-nji ýyllarda Türk Sanaty we Araýyş magazinesurnallarynda çap edildi. Uniwersitet bilimi üçin maşgalasy bilen Stambula göçüp gelen Özdenören, 1964-nji ýylda Stambul uniwersitetini, Ykdysadyýet fakultetini, ismurnalistika institutyny we 1967-nji ýylda hukuk fakultetini üstünlikli gutardy.

Türk hekaýalarynda möhüm tapgyr: Gülleri we mistiki giňişlikleri döreden adam

Rasim Özdenören öz hekaýalaryny ýerli elemente we yslam siwilizasiýasyna esaslanýan perspektiwada esaslandyrdy. Ol şahsyýetiň içki dünýäsini, imanyň titremesini, daşlaşmagy, döwrebaplaşdyryş agyrylaryny we ahlak soraglaryny özboluşly stilde çözdi. 1950-nji ýyllarda ýazan "Eskiýen", "Otag", "onolda", "Gan oty", "Mani Olunmuş Adam", "Rikat", "Çark", "Ertir", "Koridor" we "Düwün" ýaly hekaýalar 1964-nji ýylda Yeni İstiklal gazetinde çap edilende uly täsir galdyrdy.

Ussat ýazyjy, 1969-njy ýylda Nuri Pakdil, Mehmet Akif İnan, Erdem Baýazıt we Alaeddin Özdenören bilen bilelikde türk intellektual durmuşyny emele getiren Edebiýat magazineurnalyny esaslandyryjylaryň arasynda. 1976-njy ýylyň ahyrynda Cahit Zarifoğlu, Mehmet Akif İnan, Erdem Baýazıt we Alaeddin Özdenören bilen bilelikde meşhur Mavera magazineurnalyny neşir etdi. Özdenöreniň ýazgylary; “Barlyk”, “Türk sungaty”, “Quest”, “Hamle”, “Dost”, “Abstrakt”, “Garaşsyzlyk”, “Direliş”, “Edebiýat”, “Mawera”, “Täze döwür”, “Täze Zemin”, “Sevenedi howa”, “Kaşgar”, “Zaman”, “Täze daň” we “Täze döwür” ýaly köp sanly metbugatda çap edildi.

Özdenöreniň 1979-njy ýylda neşir edilen we esere öwrülen "Gül ösdürip ýetişdirýän adam" romany, türk edebiýatynyň nusgawy nusgalarynyň arasynda altyn harplar bilen ýazylýar. 1967-nji ýylda "Näsaglar we çyralar" atly ilkinji kitabyny neşir eden awtor 1973-nji ýylda "Aýyrmak" we 1974-nji ýylda "Polifoniki ölüm" eserlerini neşir etdi. "Köp sesli ölüm" eseri 1984-nji ýylda telewizion filme uýgunlaşdyryldy we bu eser Pragada geçirilen halkara teleýaýlym film bäsleşiginde ýörite emin baýragyna eýe boldy.

SPO tejribesinden Medeniýet we sungat baýraklaryna çenli: Býurokrat we pikirdeş şahsyýet

akademiki we býurokratik karýerasynda ep-esli üstünlik gazanan Ozdenören, uniwersitet bilimini alandan soň Ankaradaky Döwlet meýilleşdiriş guramasynda (DPT) kömekçi hünärmen bolup işe başlady. 1970-nji ýylda "Ösüş ykdysadyýeti" magistr derejesi üçin ABŞ-a gitdi we Nýu-Meksiko uniwersitetinde okady, ýöne tezisini tamamlamazdan ozal Türkiýä gaýdyp geldi.

Ussat ýazyjy 1971-nji ýylda Kahramanmaraşda Aýşe Çalkaýa bilen durmuş gurdy we bu nikadan Ömer Ümran we Merve atly iki çaga dünýä indi. 1972-nji we 1974-nji ýyllar aralygynda Bursa we Şyrnakda harby gullugyny tamamlan Özdenören, 1975-nji ýylda Medeniýet ministrliginiň ministr geňeşçisi wezipesine bellendi we 1977-1978-nji ýyllarda inspektor bolup işledi. 1980-nji ýylda DPT-e gaýdyp geldi we tejribe, neşir we wekilçilik bölüminiň müdiri, baş sekretaryň orunbasary we geňeşçisi bolup işledi. Baş sekretar bolup işleýän wagtynda 2005-nji ýylda pensiýa çykdy.

Prezidentiň Medeniýet we sungat baş baýragy, Türkiýäniň Milli mejlisiniň tapawutlanan hyzmat baýragy we Nejip Fazyl Kısakürek hormat baýragy ýaly abraýly baýraklaryň eýesi, 2022-nji ýylyň 23-nji iýulynda 82 ýaşynda Ankarada aradan çykdy. Jesedi Eýüpsultan Mihrişah gonamçylygynda jaýlandy. Youngaşlar bilen duşuşmagy, konferensiýalary we “Hece” magazineurnalynyň baş redaktory bolmak bilen edebiýata hyzmat etmegini dowam etdiren Özdenören, mistiki we metafiziki giňişlikleri bilen türk hekaýasynda ýatdan çykmajak yz galdyrdy.

Rasim Özdenöreniň eserleri Türk edebiýatyndan miras galan

Hekaýa kitaplary:
"Näsaglar we çyralar" (1967), "Ermek" (1973), "Köp sesli ölüm" (1974), "uckykyldy" (1977), "Deňziň gapysy" (1983), "Guýy" (1999), "Rustle" (2000), "Duýdansyz gitmek" (2000), "Toz" (2002)

Roman:
"Gül ösdürip ýetişdirýän adam" (1979)

Synag kitaplary:
"Iki dünýä" (1977), "Musulman pikirlenişi barada eserler" (1985), "Weaşaýan günlerimiz" (1985), "Kalbyň materiallary" (1986), "Againene ynanmak" (1987), "Bulaşyk sözler" (1987), "Haç gatnaşyklary" (1987), "Eggumurtgany haýsy döwmeli?" . (2018)

Terjimeler:
"Haýwançylyk fermasy" (Jorj Orwell, 1964), "Yslamdaky döwlet tertibi" (Mewdudi, 1967), "Yslam döwletinde maliýe gurluşy" (Dr. S.A. Siddiqi, 1972)