Türkiye'nin Avrupa'daki Sessiz Gücü ve Etkisi

Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki resmi müzakereler çıkmaza girmiş durumda, ancak Türkiye Avrupa'daki etkisini sessiz ve derinden artırıyor. İsrail merkezli Times of Israel'in analizine göre, Ankara, Avrupa'daki diplomatik engelleri aşarak kıtada etkin bir sivil ve dini altyapı oluşturdu. Bu durum, Türkiye'nin AB'ye kurumsal olarak katılamasa da kıta genelinde benzersiz bir etki alanı yarattığını gösteriyor.

AB Müzakerelerindeki Çıkmaz

Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne katılım süreci, yıllardır ilerleme kaydedemeyen bir dosya olarak rafta duruyor. Açılan on altı müzakere başlığından sadece biri geçici olarak kapatılabilmiş durumda ve bu da sürecin fiilen sona erdiğinin bir göstergesi. Kıbrıs meselesi gibi çözülmesi zor diplomatik engeller, Türkiye'nin AB üyeliği önündeki en büyük sorunlar arasında yer alıyor. Ancak, bu kapalı kapılar Türkiye'nin Avrupa'daki nüfuzunu artırmasına engel değil; aksine, alternatif yollarla kıta genelinde etkisini sürdürüyor.

Diyanet İşleri'nin Stratejik Rolü

Türkiye'nin Avrupa'daki en güçlü organizasyonlarından biri, Diyanet İşleri Başkanlığı. Avrupa ülkeleri tarafından uzun süre yalnızca dini bir yapı olarak algılanan bu kurum, aslında sınır ötesinde önemli bir devlet yapılanması olarak hizmet veriyor. Diyanet'in 2025 yılı için önerilen bütçesi 130 milyar Türk lirasını aşarken, bu kurumun sadece dini bir yapı olmadığını, stratejik bir devlet organı olarak işlev gördüğünü açıkça ortaya koyuyor. 2024-2028 stratejik planında, büyükelçilikler, konsolosluklar ve dernekler aracılığıyla diasporayı Ankara'ya doğrudan bağlama hedefi bulunuyor.

Almanya ile Önemli Anlaşma

Gal, Almanya örneği üzerinden Türkiye'nin Avrupa'daki etkisini somut bir şekilde gösterdi. 2023 yılında Berlin ve Ankara arasında, Almanya’da imam yetiştirmeyi ve Türk devlet memuru imamların görevlendirilmesini kademeli olarak azaltmayı hedefleyen bir anlaşma imzalandı. Bu anlaşma, Türkiye'nin dini nüfuzunu nasıl yönlendirdiğini ve Avrupa ile ilişkilerini nasıl şekillendirdiğini gösteriyor.

Avrupa'da Türk Nüfusu

Avrupa genelinde 5 milyondan fazla Türk kökenli insan yaşıyor. Almanya'da üç milyona yakın Türk kökenli insan bulunurken, 2024 verilerine göre, Avrupa Birliği genelinde Türk vatandaşlarına ait yaklaşık 2 milyon oturum izni mevcut. Bu nüfus, Avrupa'nın ayrılmaz bir parçası olmasına rağmen, Ankara'nın bu kitleyi sınır ötesi bir idari alan gibi yönetme çabaları, Avrupa'da egemenlik tartışmalarını tetikliyor. Özellikle 2023 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda, Recep Tayyip Erdoğan'ın Avrupa ülkelerinde Türkiye genelinden daha yüksek oy oranlarına ulaşması bu durumu gözler önüne seriyor.

Kültürel ve Dini Nüfuz

Türkiye'nin Balkanlar, Afrika ve Kuzey Kıbrıs'ta yürüttüğü kültürel ve dini faaliyetler, "fetih değil, yeniden yerleşme" olarak tanımlanıyor. Türkiye, camiler, okullar, burs programları ve kültür merkezleri aracılığıyla nüfuz alanını genişletiyor. Arnavutluk'ta Türkiye tarafından finanse edilen cami projeleri ve Yunus Emre Enstitüsü, Maarif Vakfı ve Diyanet'in çalışmaları bu kapsamda örnek gösteriliyor.

AB'nin Yeni Mücadelesi

Avrupa Birliği, pazar kurallarını düzenleme konusundaki başarısını yabancı devletlerin sivil nüfuz operasyonlarına karşı da göstermeli. Avrupa Komisyonu, 2023 yılı Aralık ayında "Demokrasiyi Savunma Paketi"ni sundu. Bu paket, üçüncü ülkeler adına yürütülen lobicilik ve temsil faaliyetlerinin şeffaflaştırılmasını hedefliyor. Analistlere göre, Türkiye, Avrupa toplumlarına sızmak için askeri güce veya siber saldırıya ihtiyaç duymuyor; aksine, Avrupa'nın kendi özgürlüklerini ve dernekleşme haklarını kullanarak meşru bir zemin elde ediyor.

Gal'ın Değerlendirmesi

Gal, Türkiye’nin Avrupa'da farklı bir şekilde varlık gösterdiğini belirtiyor. Türkiye, kurumsal üyelik yoluyla değil, fonksiyonel entegrasyon ve kontrol yoluyla Avrupa'da yer alıyor. Ankara, resmi üyelik beklemek yerine kıta genelinde kendi konumunu sağlamlaştırıyor. Bu durum, Avrupa'nın gelecekteki egemenliğini etkileyebilecek bir dinamik olarak öne çıkıyor.

Sonuç olarak, Türkiye'nin Avrupa'daki etkisi, resmi müzakerelerdeki tıkanıklıklara rağmen giderek artıyor. Ankara'nın kıtadaki sivil ve dini etkisi, AB'nin karşı karşıya olduğu yeni bir sınavı işaret ediyor. Gelecekte bu nüfuzun nasıl şekilleneceği, hem Türkiye hem de Avrupa için kritik bir mesele olmaya devam edecek.