Türkiyeň asuda güýji we Europeewropadaky täsiri

Unionewropa Bileleşigi bilen Türkiye arasynda resmi gepleşikler gutarnykly, ýöne Türkiye Europeewropadaky täsirini asuda we çuňlaşdyrýar. Düýbi Ysraýylda ýerleşýän “Times of Israel” gazetiniň derňewine görä, Ankara Europeewropadaky diplomatik päsgelçilikleri ýeňip geçip, yklymda täsirli raýat we dini infrastrukturany döretdi. Bu ýagdaý, Türkiye theB-ne institusional taýdan goşulyp bilmese-de, tutuş kontinentde özboluşly täsir sferasyny döredendigini görkezýär. On alty açyk gepleşik bölüminiň diňe biri wagtlaýyn ýapyldy, bu bolsa prosesiň hakykatdanam gutarandygyny görkezýär. Kipr meselesi ýaly diplomatiki päsgelçilikleri çözmek kyn, Türkiye EUB-ne agza bolmak bilen baglanyşykly iň uly meseleleriň biridir. Şeýle-de bolsa, bu ýapyk gapylar Türkiýanyň Europeewropadaky täsirini artdyrmagyna päsgel bermeýär; Munuň tersine, alternatiw usullar arkaly tutuş kontinentde öz täsirini saklaýar.

Dini gatnaşyklaryň strategiki roly

Türkiýanyň Europeewropadaky iň güýçli guramalarynyň biri Din işleri prezidenti . Uzak wagtlap diňe Europeanewropa ýurtlary tarapyndan dini gurluş hökmünde kabul edilen bu edara hakykatdanam serhetden möhüm döwlet gurluşy bolup hyzmat edýär. Diyanetiň 2025-nji ýyl üçin teklip eden býudjeti 130 milliard türk lirasyndan ýokary bolsa-da, bu edaranyň diňe bir dini gurluş däl, eýsem strategiki döwlet organy hökmünde işleýändigini aýdyň görkezýär. 2024-2028-nji ýyllardaky strategiki meýilnama, ilçihanalar, konsullyklar we birleşikler arkaly diasporany Ankara gönüden-göni birikdirmek maksadyny öz içine alýar. serhet giňligi: 3px; beýikligi: 349px; margin: 3px; ini: 620px ">

Germaniýa bilen möhüm şertnama

Gal Türkiýanyň Europeewropadaky täsirini aç-açan görkezdi. 2023-nji ýylda Germaniýada ymamlary taýýarlamagy we türk döwlet işgäri ymamlarynyň bellenilmegini kem-kemden azaltmagy maksat edinýän şertnama gol çekildi. ini: 620px ">

Europeewropadaky türk ilaty

5 milliondan gowrak türk asly Europeewropada ýaşaýar. 2024-nji ýyldaky maglumatlara görä Germaniýada üç milliona golaý türk aslynyň bardygyna garamazdan, Europeanewropa Bileleşiginiň hemme ýerinde türk raýatlary üçin takmynan 2 million ýaşamak üçin rugsatnama bar. Bu ilat Europeewropanyň aýrylmaz bir bölegi bolsa-da, Ankaranyň bu ilaty serhetaşa dolandyryş sebiti hökmünde dolandyrmak ugrundaky tagallalary Europeewropada özygtyýarlylyk jedellerine sebäp bolýar. Esasanam 2023-nji ýylda geçiriljek prezident saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda Rejep Taýyp Erdoganyň Europeanewropa ýurtlarynda sesleriň has köp bolmagy Türkiýä garanyňda has köp bolýar.

Medeni we dini täsiri

Türkiýanyň Balkanlarda, Afrikada we Demirgazyk Kiprdäki medeni we dini işleri "göçürmek" däl-de, "göçürmek" hökmünde kesgitlenilýär. Türkiye, täsir meýdanyny metjitler, mekdepler, talyp haklary maksatnamalary we medeni merkezler arkaly giňeldýär. Bu ugurda Türkiye tarapyndan maliýeleşdirilýän metjit taslamalary we usunus Emre institutynyň, Maarif gaznasynyň we Diyanetiň işleri mysal hökmünde getirilýär.

EUewropa Bileleşiginiň täze kynçylygy

Unionewropa Bileleşigi daşary ýurtlaryň raýat täsir ediş amallaryna garşy bazar düzgünlerini kadalaşdyrmakdaky üstünligini hem görkezmelidir. 23ewropa Komissiýasy 2023-nji ýylyň dekabrynda "Demokratiýa goranyş bukjasyny" hödürledi, bu bukja üçünji ýurtlaryň adyndan alnyp barylýan lobbiçilik we wekilçilik çärelerini aç-açan etmegi maksat edinýär. Analitikleriň pikiriçe, Türkiye Europeanewropa jemgyýetlerine aralaşmak üçin harby güýç ýa-da kiber hüjüm gerek däl; Munuň tersine, Europeewropanyň öz azatlyklaryndan we birleşmek hukuklaryndan peýdalanyp, kanuny esaslara eýe bolýar.

Gal-a baha bermek

Gal Türkiýäniň Europeewropada başgaça bardygyny aýdýar. Türkiye institusional agzalyk arkaly däl-de, funksional integrasiýa we gözegçilik arkaly Europeewropada. Resmi agzalyga garaşmagyň ýerine, Ankara tutuş kontinentdäki ornuny berkitýär. Bu ýagdaý Europeewropanyň geljekki özygtyýarlylygyna täsir edip biljek dinamik hökmünde tapawutlanýar.

Netijede, resmi gepleşikleriň petiklenmegine garamazdan Türkiýanyň Europeewropadaky täsiri kem-kemden artýar. Ankaranyň materikdäki raýat we dini täsiri EUB-ne garşy täze synag boldy. Bu täsiriň geljekde nähili emele geljekdigi Türkiye we Europeewropa üçin möhüm mesele bolup galar.