Yapay Zeka Ekonomiyi Uçuracak Ama Gelir Adaletini Tehdit Ediyor: Anthropic'ten Çarpıcı Rapor

Yapay zeka teknolojilerinin hızla hayatımıza girmesi, küresel ekonomi üzerinde devrim niteliğinde değişimlerin kapısını aralıyor. ABD merkezli yapay zeka girişimi Anthropic'in ekonomi ekibi tarafından hazırlanan "Ekonomik Gelecek Senaryoları" başlıklı teknik rapor, bu dönüşümün hem büyüme hem de bölüşüm boyutunu çarpıcı verilerle ortaya koyuyor. Araştırma, yapay zekanın ekonomik büyümeyi daha önce görülmemiş seviyelere çıkarma potansiyeline sahip olduğunu gösterirken, gelir dağılımında sermaye lehine ciddi bir dengesizlik yaratabileceği ve beyaz yakalı çalışanlar için tarihi istihdam kayıplarına yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Radikal Senaryo: Yüzde 15 Büyüme ve Beyaz Yakalı İstihdamında Büyük Kriz

Raporda, işlerin neredeyse tamamının otonom sistemler tarafından yürütüldüğü en uç senaryo analiz ediliyor. Bu senaryoya göre, yapay zekanın yaygınlaşmasıyla birlikte ABD'de yıllık Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) büyümesinin yüzde 15 gibi rekor bir seviyeye ulaşabileceği ve ekonominin yaklaşık her 5 yılda bir iki katına çıkabileceği öngörülüyor. Günümüz ekonomik yapısında ulusal üretim değerinin yüzde 60'ı emeğe (işçilere), yüzde 40'ı ise sermayeye gidiyor. Ancak yapay zekanın; mühendis, yazılımcı, avukat ve muhasebeci gibi masa başı bilgi çalışanlarının iş süreçlerinde insan performansını geride bıraktığı bu radikal senaryoda mevcut dengeler tamamen altüst oluyor.

Bu radikal projeksiyonda, ABD GSYH'sinin yapay zekasız tahminlere kıyasla yüzde 32,4 oranında artarak 44,4 trilyon dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Ancak bu devasa büyümeye rağmen, genel işsizlik oranının tipik bir ekonomik durgunluğun çok üzerine çıkarak yüzde 12 seviyesine ulaşacağı öngörülüyor. Beyaz yakalı istihdamında yüzde 20'yi aşan sert bir düşüş yaşanması ve bu grubun ücretlerinin yüzde 10'dan fazla gerilemesi bekleniyor. Gelir bölüşümünde ise emeğin payı yüzde 45,2'ye düşerken, sermayenin payı 14,8 puanlık keskin bir artışla yüzde 54,8'e yükseliyor. Bu durum, ekonomi üçte bir oranında büyüse bile çalışanlara ödenen toplam ücret miktarının, yapay zekanın hiç olmadığı bir senaryodaki seviyeyi aşamayacağını açıkça ortaya koyuyor.

Ilımlı ve Belirgin Senaryolar: Piyasalarda Kontrollü Değişim

Araştırma, yapay zekanın etkisinin daha sınırlı kaldığı diğer alternatif senaryoları da masaya yatırıyor. Yapay zekanın ekonomi genelindeki görevlerin yalnızca yüzde 4'ünü üstlendiği en düşük etkili "ılımlı senaryo" modelinde, ABD GSYH'sinin yapay zekasız bir dünyaya kıyasla yüzde 1,6 artarak 34,1 trilyon dolar seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Bu senaryoda istihdam ve işsizlik oranlarının tarihsel normlar içinde kalacağı, yapay zekanın ise geçmişteki küresel internet devrimine benzer şekilde piyasaları kademeli olarak dönüştüreceği öngörülüyor.

Yapay zekanın bilgi odaklı beyaz yakalı iş süreçlerinin yaklaşık yarısını otonom olarak devraldığı orta vadeli "belirgin senaryo" kapsamında ise ABD GSYH'sinin baz senaryonun yüzde 8,3 üzerine çıkarak 36,3 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Bu süreçte genel işsizlik oranının yüzde 4,6 ila 5 bandına yaklaşacağı, bilgi sektörü istihdamının yaklaşık yüzde 4 gerileyeceği ve beyaz yakalı ücretlerinin durağanlaşacağı tahmin ediliyor. Yaklaşık 11 bin ABD'li yetişkinle yapılan anket çalışması da kamuoyunun genel beklentilerinin bu orta senaryo ile büyük oranda örtüştüğünü gösteriyor.

Mavi Yakalılar Değer Kazanıyor ve Elon Musk'ın "Uç Senaryo" Öngörüsü

Model, hangi senaryo gerçekleşirse gerçekleşsin, yapay zekadan elde edilen ekonomik kazançların yapay zeka modellerine, verilere ve bilgi işlem kaynaklarına sahip olan sermaye sahiplerinin elinde toplanacağını net bir şekilde ortaya koyuyor. Buna karşın, yapay zekanın doğrudan ikame edemediği teknisyenlik, elektrikçilik veya hemşirelik gibi fiziksel güce ve insan ilişkilerine dayalı meslek gruplarında ücret artışları görülebileceği ve bu işlerin daha kıymetli hale gelebileceği belirtiliyor.

Anton Korinek, Charles Jones, Szymon Sacher, Tess Cotter ve Peter McCrory tarafından geliştirilen bu modelin kesin birer tahmin olmadığı, ekonomik krizler, finansal şoklar, hükümet politikaları ve robotik alanındaki diğer ilerlemeler gibi dışsal makroekonomik faktörleri kapsam dışında bıraktığı vurgulanıyor. Anthropic ekonomisti Peter McCrory, bu senaryoların kaçınılmaz bir geleceği temsil etmediğini, asıl amacın kurumların ve hükümetlerin gelecekteki olası risklere karşı doğru stratejik planlamalar yapabilmesini sağlamak olduğunu belirtiyor.

Diğer yandan, ünlü milyarder Elon Musk, insansı robotların seri üretimine geçilmesiyle birlikte Anthropic'in yıllık yüzde 15 büyüme öngören uç senaryosunun "kesinlikle gerçekleşeceğini" savunuyor. Musk, G20 İnovasyon Bakanları Toplantısı'nda yaptığı çevrim içi konuşmada, yapay zeka ve robotik alanındaki verimlilik artışlarına dikkat çekerek, yapay zekanın küresel ekonomiyi muhtemelen yüzde 20 ila 30 oranında büyüteceğini öngördüğünü ifade etmişti.