Özbekistan Alfabesini Değiştiriyor: Türk Dünyasıyla Ortak Alfabe Adımı

Türk devletleri arasında kültürel ve dilsel entegrasyonu güçlendirecek tarihi bir adım Özbekistan'dan geldi. Özbekistan Senatosunun 19. Genel Kurul toplantısında, 7 Temmuz'da Parlamentonun Yasama Meclisi tarafından kabul edilerek Senatoya gönderilen yeni alfabe kanun tasarısı onaylandı. Bu tarihi kararla birlikte Özbekistan, Latin alfabesinde köklü bir revizyona giderek Türkiye başta olmak üzere diğer Türk devletlerinin kullandığı yazı sistemleriyle uyumluluğu artırmayı hedefliyor.

Özbekistan Alfabe Reformuyla Türk Dünyasına Yaklaşıyor

Kabul edilen yeni düzenleme, Özbekistan'ın bağımsızlık sonrası başlattığı yazı reformunun en önemli halkalarından birini oluşturuyor. Senato Genel Kurulu tarafından onaylanan kanun kapsamında, ülkedeki mevcut 26 harf ve 3 harf birleşiminden oluşan sistem tamamen değişecek. Yeni Özbek alfabesi, 28 harf ve bir kesme (') işaretinden meydana gelecek. Bu reform sayesinde, Türk dünyasında ortak iletişim dilinin ve yazı birliğinin güçlendirilmesi yolunda stratejik bir adım atılmış olacak.

Yeni Özbek Alfabesinde Hangi Harfler Değişiyor?

Yeni yasal düzenlemeyle birlikte, mevcut alfabede ses uyumunu ve yazımı zorlaştıran bazı harf kombinasyonları kaldırılıyor. Buna göre, halen kullanılmakta olan "o‘", "g‘", "sh" ve "ch" harf grupları, Türkçedeki ses değerlerine uygun olarak sırasıyla "ö", "ğ", "ş" ve "ç" harfleriyle değiştirildi. Ayrıca, eski sistemde yer alan "ng" harf birleşimine yeni alfabede yer verilmemesi kararlaştırıldı. Bu sadeleşme, hem eğitim sistemini kolaylaştıracak hem de dijital dünyada Özbekçenin kullanımını pratikleştirecek.

Senatoda kabul edilen kanun, resmi olarak onaylanması amacıyla Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e sunuldu. Yeni alfabe, Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in imzalamasının ardından resmen yürürlüğe girecek. Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte kademeli bir geçiş süreci başlayacak. Resmi evraklar, kamu kurumlarının logoları, ulusal para birimi, sokak tabelaları ve reklam panoları gibi alanlarda mevcut alfabenin kullanımına, hazırlanacak eylem planı çerçevesinde belirlenen süreye kadar izin verilecek.

Özbekistan'ın Latin Alfabesine Geçiş Tarihçesi

Özbekistan'ın yazı dili serüveni, yakın tarihte birçok kez yön değiştirdi. Sovyetler Birliği döneminde, 1929-1940 yılları arasında Latin alfabesini kullanan ülke, 1940 yılından itibaren Kiril alfabesine geçiş yapmak zorunda kaldı. Bağımsızlığın kazanılmasının ardından, 2 Eylül 1993 tarihinde Latin alfabesine dönüşü öngören ilk yasa kabul edildi. Bu ilk yasa, 31 harf ve bir kesme işaretinden oluşuyordu.

Ancak 1995 yılında yapılan bir değişiklikle, 29 harfli yeni bir Latin alfabesine geçildi. Bu düzenlemede, 1993'teki alfabede yer alan "ş", "ç", "ö" ve "ğ" harflerinin yerine "sh", "ch", "o‘" ve "g‘" harf birleşimleri getirilmişti. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in 2021 yılında imzaladığı kararnameyle, Kiril ve Latin alfabelerinin eş zamanlı kullanıldığı ülkede tamamen Latin alfabesine geçilmesi süreci hız kazandı. Son kabul edilen kanunla birlikte, 1995 yılındaki hatalı uygulamalardan dönülerek Türk dünyası ortak alfabesine tam uyum sağlayan modern Özbek alfabesi hayata geçirilmiş oldu.