Özbegistan elipbiýini üýtgedýär: Türk dünýäsi bilen umumy elipbiý ädimi
Özbegistan Senaty latyn elipbiýinde düýpgöter üýtgeşme girizdi we türk dünýäsiniň umumy elipbiýine laýyk gelýän täze harp ulgamyny kabul etdi.
Türk döwletleriniň arasynda medeni we lingwistik integrasiýany güýçlendirjek taryhy ädim Özbegistandan geldi. Özbegistan Senatynyň 19-njy umumy mejlisinde Mejlisiň Kanunçylyk Mejlisi tarapyndan kabul edilen we 7-nji iýulda Senata iberilen täze elipbiý kanuny tassyklandy. Bu taryhy karar bilen Özbegistan latyn elipbiýinde düýpgöter täzeden gözden geçirmegi we beýleki türk döwletleriniň, esasanam Türkiýäniň ulanýan ýazuw ulgamlary bilen sazlaşygyny ýokarlandyrmagy maksat edinýär.
Özbegistan elipbiý reformasy bilen türk dünýäsine ýakynlaşýar
Kabul edilen täze düzgün, Özbegistan garaşsyzlykdan soň başlan ýazuw reformasynda iň möhüm baglanyşyklardan biridir. Senatyň Baş Assambleýasy tarapyndan tassyklanan kanunyň çäginde ýurtda 26 harpdan we 3 harpdan ybarat bolan häzirki sistema düýbünden üýtgär. Täze özbek elipbiýi 28 harpdan we apostrofadan (') ybarat bolar. Bu özgertmeleriň netijesinde umumy aragatnaşyk dilini we türk dünýäsinde ýazuw bitewiligini berkitmek üçin strategiki ädim ädiler.
Täze Özbek elipbiýinde haýsy harplar üýtgeýär?
Täze kanuny düzgün bilen häzirki elipbiýde saz sazlaşygy we harplary kynlaşdyrýan käbir harp kombinasiýalary aýrylýar. Şoňa laýyklykda häzirki wagtda ulanylýan harp toparlary degişlilikde türk dilindäki ses gymmatlyklaryna laýyklykda "ö" , "ğ" , "ş" we "ç" harplary bilen çalşyryldy. Mundan başga-da, köne ulgamdaky "ng" harp kombinasiýasynyň täze elipbiýe goşulmajakdygy karar edildi. Bu ýönekeýleşdirmek, bilim ulgamyny ýeňilleşdirer we sanly dünýäde özbek dilini ulanmagy amatly eder.
Senatda kabul edilen kanun resmi tassyklamak üçin Prezident Şawket Mirziýoýewe hödürlendi. Täze elipbiý Prezident Mirziýoýew gol çekenden soň resmi taýdan güýje girer. Kanunyň güýje girmegi bilen kem-kemden geçiş prosesi başlar. Bar bolan elipbiýi resmi resminamalar, döwlet edaralarynyň nyşanlary, milli walýuta, köçe belgileri we bellik tagtalary ýaly ugurlarda ulanmaga, meýilnama meýilnamasynyň çäginde kesgitlenýän wagta çenli rugsat berler.
Özbegistanyň Latyn elipbiýine geçişiniň taryhy
Özbegistanyň ýazuw dilindäki başdan geçirmeleri soňky taryhda ugruny birnäçe gezek üýtgetdi. Sowet Soýuzynyň döwründe 1929-1940-njy ýyllar aralygynda latyn elipbiýini ulanan ýurt 1940-njy ýyldan başlap kiril elipbiýine geçmeli boldy. Garaşsyzlykdan soň latyn elipbiýine gaýdyp gelmegi göz öňünde tutýan ilkinji kanun 1993-nji ýylyň 2-nji sentýabrynda kabul edildi. Bu ilkinji kanun 31 harpdan we bir apostrofadan ybaratdy.
Şeýle-de bolsa, 1995-nji ýylda edilen üýtgeşme bilen 29 harpdan ybarat täze latyn elipbiýi kabul edildi. Bu tertipde 1993-nji ýyldaky elipbiýdäki "ş", "ç", "ö" we "ğ" harplary "sh", "ch", "o" "we" g "" harp kombinasiýalary bilen çalşyryldy. Prezident Şawkat Mirziýewiň 2021-nji ýylda gol çeken karary bilen kiril we latyn elipbiýleriniň bir wagtda ulanylýan ýurdunda latyn elipbiýine doly geçmek prosesi çaltlaşdy. Iň soňky kabul edilen kanun bilen 1995-nji ýyldaky nädogry amallar tersine alyndy we türk dünýäsiniň umumy elipbiýine doly laýyk gelýän häzirki zaman özbek elipbiýi durmuşa geçirildi.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!