5-madda İTO-nyň prezidenti Awdagiçden täze MTP üçin önümçilik we maliýeleşdiriş resepti

Stambul Söwda palatasynyň (ITO) başlygy Şekib Awdagiç sentýabr aýynda täzelenmegi we halka mälim edilmegi meýilleşdirilýän Orta möhletli maksatnama (MTP) öň hakyky pudagyň talaplaryny mälim etdi. Ykdysadyýetde dezinflýasiýa prosesi bilen önümçilik tigirleriniň öwrülmegi arasynda deňagramlylygyň döredilmelidigini bellän Awdagiç, Türkiye täze möhletli ykdysady syýasatynda "maksatly önümçiligi goramak strategiýasyny" durmuşa geçirmelidigini aýtdy. Hakyky sektordaky berk pul syýasatynyň maliýe ýüklerine ünsi çekip, Awdagiç önümçiligi we eksporty goldajak 5 esasy maddadan ybarat strategiki maliýeleşdiriş reseptini hödürledi.

Dezinflýasiýa prosesinde önümçilik kuwwatyny goramak borjy

ITO-nyň prezidenti Şekib Awdagiç, kesgitlenen pul syýasatynyň inflýasiýa garşy göreşde möhüm deňagramlylyk wezipesini ýerine ýetirýändigini aýdyp, bu prosesiň önümçilik tarapyndaky çykdajylarynyň günsaýyn aýdyňlaşýandygyny aýtdy. Aýratyn-da ýokary göterim derejeleriniň iş kapitalyny gazanmagy kynlaşdyrýandygyny we kiçi we orta kärhanalaryň (KOK) maliýeleşdirmekde çynlakaý päsgelçiliklere duçar bolýandygyny aýdyp, hakyky meseläniň özi dezinfilýasiýa däl-de, eýsem önümçilik kuwwatyna bu prosesiň agyrlaşdyrýan gymmaty.

Türkiýäniň dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyplylygyny saklamak üçin umumy karzy giňeltmek däl-de, saýlama we maksatly maliýeleşdiriş modellerine ýüz tutmalydygyny belläp, Awdagiç täze MTP çäginde durmuşa geçirmegi teklip eden senagat we maliýeleşdiriş syýasatynyň jikme-jikliklerini paýlaşdy.

Ine, täze MTP üçin İTO tarapyndan teklip edilen 5 maddaly maliýeleşdiriş resepti

Şekib Awdagiç, täze orta möhletli meýilnamadaky maliýeleşdiriş mehanizmleriniň, işewür dünýäsiniň durnukly ösüş maksatlaryna ýetmegi üçin aşakdaky 5 sütüniň üstünde gurulmagyny teklip etdi:

1. Eksportçylar we öndürijiler üçin durnukly maliýeleşdiriş goldawy: Maliýe kanallarynyň uzak möhletli, öňünden aýdyp boljak we güýçli gurluşyny döretmek ileri tutulýan ädim bolmaly. Eximbank we şuňa meňzeş goldaw mehanizmleri diňe bir bar bolan eksportçylary däl, eýsem ýokary eksport potensialy bolan önümçilik kompaniýalaryny hem öz içine almak üçin giňeldilmelidir. Kompaniýalaryň önümçilik we eksport görkezijileri karz paýlanyşynda esasy ölçeg hökmünde kesgitlenmeli.

2. Maýa goýumlaryny we işleýän maýa karzlaryny bölmek: Inflýasiýa garşy göreşiň çäginde umumy karz serişdeleri berkidilen hem bolsa, tehnologiki üýtgemeleri üpjün edýän, eksporta gönükdirilen we import edilýän girdejilere garaşlylygy azaldýan maýa goýumlaryna ýörite, uzak möhletli we arzan bahaly çeşmeler hödürlenmeli.

3. Walýuta hümmeti we eksportçy çykdajy balansy: Basylan walýuta hümmeti eksportçynyň artýan içerki çykdajylaryny ýapyp biljek derejede deňagramlaşdyrylmalydyr. Bu nukdaýnazardan, daşary ýurt walýutasynyň konwersiýa goldawlaryny simwoliki nyrhlardan aýyrmak we eksportçylaryň walýuta hümmetiniň tapawudy sebäpli ýitgileriniň öwezini doljak derejä çenli ýokarlandyrmak möhümdir.

4. Iş we önümçilige gönükdirilen saýlama salgyt düzgünleri: employmentokary iş we eksport bilen üpjün edýän öňdebaryjy pudaklarda, çykdajylaryň işden çykarylmagyna ýol bermezlik üçin salgyt we sosial üpjünçilik tölegleri üçin saýlama desgalar we höweslendiriş mehanizmleri güýje girmeli.

5. Önümçilik perspektiwasy bilen import syýasaty: Import re regimeimi diňe bir goraýjy çemeleşme bilen däl, eýsem pudagyň zerurlyklaryna laýyk bolmalydyr. Türkiýede öndürilmeýän möhüm çig mal we giriş üçin gümrük çykdajylary azaldylmalydyr; Içerki önümçilik kuwwaty güýçli bolan ýerlerde adalatsyz bäsdeşligiň öňüni almak üçin çäreler görülmeli.

Zähmeti köp talap edýän pudaklarda mümkinçilikleriň ýitmegine ýol berilmeli däldir

ITO-nyň prezidenti Awdagiç, esasanam dokma, taýýar egin-eşik, mebel, metal we tehnika ýaly köp zähmet talap edýän pudaklaryň, maliýeleşdirmegiň ýokary çykdajylary sebäpli dünýä bazarlarynda baha bäsleşiginde kynçylyk çekýändigini aýtdy we bu ugurlardaky mümkinçilikleriň ýitirilmeginiň Türkiýäniň häzirki we geljegi üçin çynlakaý howp döredýändigini aýtdy.

Ykdysady deňagramlylygyň gysga möhletde dezinflýasiýa prosesiniň saklanmagyny talap edýändigini aýdyp, Awdagiç önümçilik kuwwatynyň we eksport potensialynyň orta we uzak möhletde pida edilmeli däldigini aýtdy. Türkiýeniň, inflýasiýany peseldip, önümçiligi gorajak özboluşly gurallary ösdürmäge güýjüniň, biliminiň we syýasy erkiniň bardygyny mälim etdi, işewürlik dünýäsi hökmünde hökümetiň bu ugurda görjek ädimlerine ynanýandyklaryny aýtdy.