İTO-nyň prezidenti Şekib Awdagiçiň taryhy çagyryşy: "Türkiye öz emeli intellekt watanyny döretmeli"

Stambul Söwda palatasynyň (ITO) prezidenti Şekib Awdagiç dünýä tehnologiýa bazaryndaky çalt artýan emeli intellekt bäsleşigi barada strategiki baha berdi. Anadolu gullugynyň (AA) habarçysyna beýanat beren Awdagiç; Tehnologiki garaşsyzlyk, maglumat merkeziniň infrastrukturasy, energiýa talaplary we Türkiye täze senagat öwrülişigi barada örän möhüm habarlar berdi. Emeli intellekt ýaryşynyň diňe bir programma üpjünçiligi we algoritmler bilen baglanyşykly däldigini belläp, Awdagiç aýtdy; Bu göreşiň aňyrsynda mikroçipleriň, GPU-laryň, maglumat merkezleriniň, elektrik energiýasynyň, sowadyş ulgamlarynyň, energiýa saklaýyş çözgütleriniň, robotlaryň, datçikleriň we ösen goranyş tehnologiýalarynyň bardygyny aýtdy.

Emeli intellekt tehnologiýalary global Embargo howpuna öwrülýär

Şekib Awdagiç dünýä derejesinde işlenip düzülen emeli intellekt modelleriniň ýakyn wagtda ýurtlar üçin embargo gurallaryna öwrülip biljekdigini duýdurdy, bu ýagdaýyň öňüni almak üçin içerki modelleriň ikisiniň hem öndürilmelidigini we bu ulgamlary amala aşyrmak üçin maglumat merkeziniň infrastrukturasynyň döredilmelidigini aýtdy. Emeli umumy intellekt (AGI) derejesine barýan ýolda möhüm tapgyr bolan ChatGPT-6 Astra we Klod Fable 5.1 ýaly täze nesil modelleriniň geljekde gümrük nyrhlaryna meňzeş çäklendirmeler bilen baglanyşykly bolup biljekdigini mälim etdi. Käbir ýurtlaryň hatda bu möhüm tehnologiýalary beýleki ýurtlar bilen doly ýapyp biljekdigini mälim eden Awdagiç, bu diwarlara duş gelmezlik üçin Türkiýäniň tehnologiki özygtyýarlylygyny yglan etmelidigini aýtdy.

Europeanewropanyň Merkezi Bankynyň (ECB) prezidenti Kristin Lagard -yň "ABŞ-nyň emeli intellektiniň ösmegini Europeanewropa pullary bilen maliýeleşdirmeli däldiris" diýen sözlerine salgylanyp, ITO-nyň prezidenti Europeewropanyň ABŞ-nyň tehnologiýalaryna garaşlylygy sebäpli döredilen ykdysady töwekgelçilikleriň Türkiýe üçin çynlakaý sapakdygyny aýtdy. Awdagiç, Türkiýäniň daşary ýurt emeli intellekt modellerini import edip täze garaşlylyk spiralyna girmegiň ýerine özboluşly ýol kartasyny çekmelidigini aýtdy.

"Gök watan" we "Kiber watan" -dan soň, täze maksat: "Emeli intellekt watany"

Türkiye diňe emeli intellekt pudagynda sarp ediji bolup bilmejekdigini aýdan Şekib Awdagiç, goranyş pudagynda gazanylan şuňa meňzeş içerki üstünligiň bu ugurda-da görkezilmelidigini öňe sürdi. Awdagiç "Türkiýe emeli intellektde garaşsyzlygyny yglan etmek üçin öz tehnologiýalaryny öndürýän tapgyra geçmeli. Başgaça aýdylanda, Türkiýe öz" emeli intellekt watany "ösdürmeli. Biz hökman" Emeli intellekt watany ", ýagny" AI Watan "düşünjelerine Mawy Watan we Kiber Watan ýaly düşünjelerimizi ösdürmelidiris. "Diri galmak meselesi hökmünde görmeli" -diýdi.

Emeli umumy aňtaw gullugynyň (AGI) adam aňyndan has ýokary mümkinçiliklere ýetmegine garaşylýan 2030-njy ýyla ünsi çekip, Awdagiç Türkiýäniň tehnologiýa däl-de, dünýä öndürýän we eksport edýän öňdebaryjy ýurtlaryň hataryna girmelidigini aýtdy.

Türkiýe emeli intellekt hereket meýilnamasy (2026-2030) we 1 Gigawatt energiýa nyşany

Emeli intellektiň Türkiýanyň gaýtadan senagatlaşdyryş hereketiniň merkezinde bolmalydygyny aýdyp, ITO-nyň prezidenti: "Geçmişde zawod ýatlanylanda işçiler, maşynlar we energiýa ýadyma düşdi. Häzirki wagtda adamlar, robotlar, emeli intellekt, maglumatlar, datçikler we energiýa bilelikde işleýär" -diýdi. Türkiýedäki 114 tehnoparkda işleýän takmynan 13 müň kompaniýanyň global markalara öwrülmelidigini bellän Awdagiç, emeli intellektual başlangyçlardan biri bolan HubX-nyň awgust aýynda 1,2 milliard dollar maýa goýum bahasyna ýetip, Türkiýanyň 8-nji Turcorn (ýeke-täk) bolmagyna begenýändigini aýtdy. Başlangyç sanyny 100 müňe, Turcorns-yň umumy bahasyny 100 milliard dollara ýetirmek maksadyny goldaýandyklaryny ýene-de bir gezek gaýtalady.

Netijede, emeli intellekt ýaryşynda energiýanyň möhüm orny barada durup geçen Awdagiç sözüni şeýle jemledi: "Emeli intellektiň ýagy elektrikdir. Geljekde diňe güýçli algoritmleri bolanlar däl, eýsem bu ýokary hasaplaýyş güýjüni durnukly, ygtybarly we bäsdeş energiýa infrastrukturasy bilen üpjün edip biljek ýurtlar hem ýeňer".