ABŞ bilen Eýranyň arasynda yglan edilen 14 maddaly strategiki şertnama

ABŞ bilen Eýran arasynda gol çekilen 14 maddalyk özara düşünişmek memorandumy halkara gatnaşyklarynda täze döwri başlaýana meňzeýär. Bu möhüm resminama, iki ýurduň birnäçe möhüm meseleler boýunça ylalaşyga gelendigini görkezýär. Ylalaşyga gelen bu makalalaryň Eastakyn Gündogarda geosyýasy deňagramlylygy üýtgetmek mümkinçiligi bar. Bu mesele boýunça jikme-jiklikler metbugat agzalaryna telekonferensiýa arkaly ýetirildi.

Deňiz gabawy ýokarlanýar: 300 milliard dollarlyk serişde boşadyldy

ABŞ işgärleri Hormuz bogazynyň howpsuz geçelgelere açyljakdygyny we Eýranyň ýadro ätiýaçlyklarynyň ýok ediljekdigini habar berdiler. Mundan başga-da, Eýranyň halkara arenasynda doňdurylan 300 milliard dollarlyk serişdeleriniň boşadylmagy barada gepleşikler başlar.

Memorandumyň jikme-jiklikleri: 14 maddaly şertnama

Memorandumyň mazmuny gaty giňişleýin. Birinji makalada Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň we Eýranyň Liwandaky ähli harby amallaryny bes etmegi we täze konfliktlerden gaça durmagy öz üstüne alýandygy aýdylýar. Bu çemeleşme sebitdäki dartgynlygy azaltmak synanyşygyny görkezýär.

Ikinji makalada iki ýurduň birek-biregiň özygtyýarlylygyna hormat goýjakdygy we birek-biregiň içerki işlerine goşulmazlygy göz öňünde tutulýar. Üçünji makala, ahyrky şertnama gol çekmek üçin gepleşikleri 60 günüň içinde tamamlamagy maksat edinýär. Bu döwürde gämi gatnawy Eýranyň uruşdan öňki döwri bilen deňeşdirilende kadaly ýagdaýa geler. Bäşinji makala, söwda gämileriniň Pars aýlagyndan Oman deňzine howpsuz geçmegine mümkinçilik berýän şertnamalary öz içine alýar. Seventhedinji makala BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň kararlarynyň we ABŞ-nyň birtaraplaýyn sanksiýalarynyň ýatyrylmagyny öz içine alýar. Onunjy makalada ABŞ-nyň Eýranyň çig nebit eksporty üçin boşatmalar berjekdigi aýdylýar.

Doňdurylan gaznalary ulanmak we gözegçilik mehanizmi

On birinji makalada Eýranyň doňdurylan gaznalarynyň boşadylmagy göz öňünde tutulýar we bu serişdeleri ulanmak üçin zerur rugsatlaryň beriljekdigi aýdylýar. On ikinji makala şertnamanyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek üçin mehanizmiň döredilmegini öz içine alýar.

Netije we geljekdäki garaşyşlar

Bu şertnama Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda ençeme ýyl bäri dowam edip gelýän dartgynlygy aradan aýyrmak üçin möhüm ädimdir. Taraplar tarapyndan bu şertnamanyň durmuşa geçirilmegi Eastakyn Gündogarda parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmekde möhüm rol oýnap biler. Geljekdäki ösüşler bu şertnamanyň näderejede durmuşa geçiriljekdigini we sebite täsirini görkezer.