ABŞ-dan kritiki nebit hereketi: Hormuz bogazyndaky krizis bahalaryň çaklamasyny ýokarlandyrýar

ABŞ-nyň Energetika Maglumat Dolandyryşy (EIA), ýük daşamakdaky näsazlyklar we dünýä energiýa bazarlarynyň merkezi bolan Hormuz bogazynda geosyýasy dartgynlylygyň ýokarlanmagy sebäpli nebitiň bahasyna bolan garaşyşlaryny täzeledi. Gurama tarapyndan neşir edilen "2026-njy ýylyň awgust aýyndaky gysga möhletli energiýa perspektiwasy hasabatyna" görä, global üpjünçilik zynjyryndaky gowşak ýerler bahalara ýokary basyş etmegi dowam etdirýär.

Brent we WTI çaklamalarynda ep-esli ýokarlama

EIA-nyň soňky çaklamalaryna görä, Brent görnüşli çig nebitiň ortaça barrel bahasynyň şu ýyl 86,81 dollar bolmagyna garaşylýar. Edara bu görkezijini öňki çaklamasynda 81,91 dollar diýip yglan etdi. Şonuň ýaly-da, ABŞ-nyň ýeňil nebiti Günbatar Tehas Aralyk (WTI) üçin garaşyşlar ýokarlandy. Geçen aýda barrel bahasy 76,26 dollar diýlip çaklanylýan WTI çig nebit, şu ýyl ortaça 80,88 dollar derejesine ýeter. Geljek ýyla garaşylýanlar has rahat bolar; EIA Brent nebitiniň bir barreli 69.39 dollar, WTI nebitiniň indiki ýyl 65.39 dollar boljakdygyny çaklaýar.

Hormuz bogazynda ýüze çykan bahalar

Hasabatda ABŞ bilen Eýranyň iýun aýynda gol çekişilen memorandumdan soň 2-nji iýulda Brent nebitiniň barrel bahasynyň 69 dollara çenli aşaklandygy ýatladyldy. Şeýle-de bolsa, bu peseliş tendensiýasy uzaga çekmedi. Hormuz bogazyndan geçýän tankerleriň nyşana alynmagy we iýul aýynyň ikinji ýarymyndan bäri nebit iberilmeginde düýpli bökdençlikler bahalaryň çyzgysyny çaltlaşdyrdy. Bu ösüşleriň täsiri bilen, Brent nebit 23-nji iýulda 105 dollar derejesine çykdy. EIA maglumatlary krizisiň mukdaryny hem görkezýär; Çaknyşykdan öň, 2025-nji ýylyň soňky çärýeginde bir günde ortaça 21,6 million barrele barabar bolan Hormuz bogazyndan geçýän nebit we suwuk ýangyç mukdary şu ýylyň ikinji çärýeginde günde 4,9 million barrele çenli azaldy.

Babülmandep bogazynyň serhetleri we alternatiw ýollar

Dünýä nebit bazarlaryndaky biynjalyklygy artdyran başga bir faktor, Saud Arabystanynyň Bab al-Mandeb bogazyndan eksportyna garşy täze gabaw howpy boldy. EIA Bab al-Mandabyň diňe bir dünýä söwdasy üçin möhüm bir nokat bolman, eýsem Saud Arabystanynyň Hormuz bogazyndan geçip, möhüm alternatiw ýoludygyny hem nygtaýar. Saud Arabystanynyň administrasiýasynyň Müsürdäki Sues kanalyna we Sues-Ortaýer deňzi (SUMED) turbageçirijisine ýük daşamagyň alternatiwasy bar bolsa-da, bu wariantlaryň has köp geçiriş wagty, ýokary çykdajylar we çäkli kuwwat ýaly kemçilikleri bar diýilýär.

Aksiýalaryň azalmagy we geljekki döwür çaklamalary

Hasabatda Hormuz bogazyndaky petikleriň global nebit ätiýaçlyklarynyň çynlakaý eremegine sebäp bolandygy we ýükleriň kadaly ýagdaýa gelýänçä we ätiýaçlyklar doldurylýança bahalaryň ýokary galjakdygy çaklanylýar. Global nebit ätiýaçlyklarynyň şu ýylyň ikinji çärýeginde bir günde ortaça 4,2 million barrele we üçünji çärýekde bir günde ortaça 3,8 million barrele çenli azaljakdygy çak edilýär. Şoňa laýyklykda üçünji çärýekde Brent nebitiniň ortaça bahasy 11 dollar ýokarlandy we 85 dollar boldy. Tanker gatnawynyň kem-kemden dikeldilmegi bilen dördünji çärýekde bahalaryň 78 dollara, 2027-nji ýylyň birinji çärýeginde önümçilik kuwwatynyň doly güýje girmegi bilen indiki ýyl ortaça 69 dollara düşmegine garaşylýar.

Global isleg we ABŞ-nyň önümçilik kuwwaty

Talap tarapynda, şu ýyl dünýädäki nebit sarp edilişiniň geçen ýyl bilen deňeşdirilende günde takmynan 1,2 million barrele çenli azaljakdygy we 102,7 million barrele çenli azaljakdygy çak edilýär. 800 müň barrele barabar bolan bu gysyşyň köp bölegi OECD-den bolmadyk ýurtlardan gelip çykar, sarp edilişi 58,1 million barrelden 57,2 million barrele çenli azalar. Geljek ýyl global islegiň gaýtadan dikeldilip, günde 2,2 million barrele çenli artmagy bilen 105 million barrele ýetjekdigi çaklanylýar. ABŞ-nyň gündelik çig nebit önümçiligine garaşyşy şu ýyl 13 million 800 müň barrele (öňki çaklama 13 million 780 müň barrele) we indiki ýyl üçin 14 million 150 müň barrele (öňki çaklama 14 million 30 müň barrele) täzeden seredildi. Netijede, şu ýyl dünýädäki nebit üpjünçiligi ortaça 100 million 820 müň barrele, sarp ediş mukdary bolsa 102 million 730 müň barrele barabardyr; Geljek ýyl üpjünçiligiň 109 million 740 müň barrele, sarp edilişiniň bolsa 104 million 960 müň barrele barabar boljakdygy çak edilýär.