ABŞ-dan we Ysraýyldan Al-Aqsa metjidi üçin jedel meýilnamasy

Iýerusalimdäki Metjit al-Aqsanyň ýolbaşçylygy baradaky aýyplamalar halkara diplomatiýa sahnasynda täze jedele başlady. Ysraýyl bilen ABŞ-nyň Iordaniýanyň Al-Aqsa metjidine berýän gözegçiligini bes etmek we bu mukaddes ýeriň dolandyrylyşyny Ysraýylyň bähbitlerine laýyk getirmek meýilnamasynyň üstünde işleýändigi habar berildi. Angliýada ýerleşýän Eastakyn Gündogar Göz bu talaplary köp çeşmelere esaslaýar.

ABŞ we Ysraýylyň maksatlary

Ysraýyl bilen ABŞ-nyň meýilnamasy Iýerusalimdäki Iordaniýa goldaýan Yslam gaznasynyň ygtyýarlyklaryny bes etmegi maksat edinýär. Bu üýtgeşmäni ABŞ-nyň öňki prezidenti Donald Trumpyň geňeşçilerinden biri Jared Kuşner we Ysraýylyň ilçisi Maýk Hakabee goldaýar. Meýilnamanyň jikme-jiklikleriniň arasynda Ysraýylyň Al-Aqsa metjidini “köp dini merkeze” öwürmek maksady bar.

Jewishewreýlere ybadat hukugy

Meýilnamanyň bir bölegi hökmünde ýewreýlere musulmanlara degişli bu mukaddes ýerde ybadat etmek üçin deň hukuk berler diýlip hasaplanýar. Häkimiýetler täze düzgüniň ýewreý jemagatyna köpçülikleýin doga etmegine ýol açjakdygyny mälim etdiler. Bu teklip, näzik deňagramlylyga esaslanýan sebitde köpden bäri dowam edip gelýän dini gatnaşyklary hasam kynlaşdyryp biler. data-src = "https://devlet-tc.hel1. width = "770" height = "100%" data-inline-image = "true">

Meýilnamanyň mazmuny we reaksiýalary

Bu meýilnama Ysraýylyň ymamlara we metjit işgärlerine täsirini artdyrmagy meýilleşdirýän anna wagyzlarynyň mazmunyna gözegçilik etmek ýaly zatlary öz içine alýar. ABŞ resmileri, Trump administrasiýasynyň Al-Aqsa metjidini musulman şahsyýetinden arassalamagy we bu sebiti syýahatçylar üçin açyk merkez hökmünde üýtgedip gurmagy maksat edinýändigini aýdýarlar. Saud Arabystanynyň bu meselede dymmagyna garaşylmaýandygy nygtalýar. Bu ýagdaý Aýlag ýurtlarynyň arasynda dartgynlylygy döredip biler.

Taryhy hossarlyk we halkara şertnamalar

Ysraýylyň bu meýilnamany ABŞ-a 10 ýyl ozal hödürländigi we Hakabiniň ilçihanasynda bu meselede Waşingtona basyş edendigi öňe sürülýär. Iordaniýa, Al-Aqsa metjidiniň üstündäki taryhy halypasynyň 1994-nji ýyldaky Iordaniýa-Ysraýyl parahatçylyk şertnamasynyň çäginde ykrar edilendigini we bu halypany gorap saklamak üçin halkara goldawyny gözleýändigini mälim etdi. Bu ýagdaý Eastakyn Gündogardaky diplomatik deňagramlylygy üýtgedip biler. Iýerusalimdäki hristian mukaddes ýerleriniň geljegi näbelliligine galýar.

Netijede Ysraýyl we ABŞ-nyň Al-Aqsa metjidi baradaky meýilnamalary uly dini we syýasy täsirleri dowam etdirýär. Bu ösüş diňe bir sebitde däl, eýsem halkara derejesinde-de möhüm netijelere sebäp bolup biler. width = "200" height = "112">