Ysraýyl we ABŞ-nyň Al-Aqsa metjidi üçin meýilnamasy

Ysraýyl we ABŞ Iýerusalimdäki Masjid al-Aqsa -da täze şertnama döretmegi meýilleşdirýändikleri aýan edildi. Bu ädim Iordaniýanyň taryhy terbiýesini bes etmegi we mukaddes ýeriň dolandyrylyşyny Ysraýylyň peýdasyna üýtgetmegi maksat edinýär.

Iýerusalimde täze meýilnama meýilnamalary

Eastakyn Gündogar Gözüniň Angliýada çap eden hasabatyna görä, Ysraýyl we ABŞ Ysraýylyň bähbitlerine laýyklykda Mesjid al-Aqsa dolandyryşyny üýtgedip gurmagy maksat edinýärler. Bu başlangyç Iordaniýanyň taryhy terbiýesini bes etmegi öz içine alýar we ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň öňki geňeşçisi aredared Kuşner we ABŞ-nyň Ysraýyldaky ilçisi Maýk Hakabee tarapyndan goldanýar. Bu gurluş Al-Aqsa metjidiniň 'köp dini merkez' hökmünde yglan edilmegini öz içine alýar. Mundan başga-da, täze düzgün ýewreýlere musulmanlaryň mukaddes ýerine deň ygtyýarlyk berer we uly toparlarda ýewreýlere ybadat etmäge rugsat berer.

Skandalyň arkasyndaky atlar

ABŞ, Iordaniýa we Palestina resmileriniň, şeýle hem Günbatar we Aýlag arap çeşmeleriniň habar bermegine görä, bu meýilnamanyň arkasynda Kuşner we Hakabiniň goldawy bar. Şahsyýetini mälim etmedik resmiler bu düzgüniň Iordaniýanyň halypalygyny bes etmek tagallalaryny çaltlaşdyrjakdygyny aýdýarlar.

Ymamlaryň we wagyzçylaryň bellenilmegi

Ysraýylyň teklibi ymamlary, wagyzçylary we metjidiň ýokary derejeli işgärlerini bellemekde uly ygtyýarlygy öz içine alýar. Şeýle hem Ysraýyl anna wagyzlarynyň mazmunyna gözegçilik eder. Bu ýagdaý, Al-Aqsa metjidini musulman şahsyýetinden arassalamak synanyşygy hökmünde düşündirilýär.

Waşington tarapyndan taýýarlanan taslama

ABŞ-nyň iki resmisiniň sözlerine görä, Trump administrasiýasy metjidiň geljegi barada resminama taýynlady. Bu resminama, Al-Aqsa metjidini üç monoteizm dininiň bilelikde ýaşaýan syýahatçylyk merkezine öwürmek meýilnamasyny öz içine alýar. Şeýle-de bolsa, bu teklibe Saud Arabystany garşy çykdy. Aýlagdan gelen reaksiýalar meýilnamanyň durmuşa geçirilip bilinjekdigi barada sorag döredýär.

Ysraýylyň uzak möhletleýin meýilnamalary

Meýilnamanyň gelip çykyşy takmynan 10 ýyl dowam edýär. Ysraýyl baradaky bu pikir Hakabiniň ilçi wezipesine girişeninden soň Waşingtona ençeme gezek hödürlenipdi. Bu wakalar Iordaniýanyň halypalarynyň halkara şertnamalary bilen ykrar edilendigini ýene-de bir gezek gün tertibine getirdi. Mundan başga-da, Iýerusalimiň grek prawoslaw patriarhynyň bellenmeginde de-fakto weto hukugy bar. Saud Arabystanynyň bu meselede dymyp bilmejekdigi aýdylýar.

Jemleýji baha bermek : Al-Aqsa metjidindäki bu jedelli meýilnama sebitdäki deňagramlylygy sarsdyryp, halkara arenasynda reaksiýa döredip biler. Geljekdäki wakalar Iordaniýanyň diplomatik tagallalaryna we Saud Arabystanynyň garaýşyna bagly bolar.