ABŞ-nyň Awstraliýadaky harby täsiri: Desgalaryň ýarysyndan gowragy Waşingtonyň gözegçiliginde

Iňlis gazetiniň "The Guardian" neşiri tarapyndan çap edilen we Nautilus instituty tarapyndan düzülen giňişleýin maglumatlar ABŞ-nyň harby güýjüniň Awstraliýa territoriýasyndaky çuňňur täsirini ýüze çykardy. Harby kartalaşdyryş barlagy Amerikan goşunynyň Awstraliýa materigindäki 17 desga gönüden-göni gözegçilik edýändigini we Awstraliýanyň medaragly Güýçleri tarapyndan dolandyrylýan 75 harby bazasyna we Amerikanyň goranyş senagaty ägirtlerine degişli 18 desgasyna gönüden-göni girip biljekdigini ýüze çykardy.

Waşingtonyň Awstraliýadaky harby aýak yzy: 110 gurnama

ABŞ medaragly Güýçleriniň we Amerikanyň goranyş potratçylarynyň Awstraliýada işjeň gözegçilik edýän ýa-da erkin girip bilýän harby desgalarynyň umumy sany 110-a ýetdi. Bu täsir galdyryjy görkeziji, kontinental ýurtdaky ähli harby desgalaryň ýarysyndan gowragynyň Amerikanyň belli bir derejede ulanylmagy üçin elýeterlidigini görkezýär. Gözlegiň binagäri, professor Riçard Tanter bu ýagdaýy "ýönekeý bir aralaşmak däl-de, eýsem hemme ýere ýaýramak" diýip häsiýetlendirdi we barlanylýan goranyş infrastrukturasynyň ýarysyndan gowragynda Amerikanyň elýeterliliginiň gurluş elementine öwrülendigini aýtdy.

Professor Tanter ABŞ-nyň on ýyldan gowrak wagt bäri Awstraliýany Hytaý bilen bolup biläýjek ýokary güýçli çaknyşykda harby operasiýalara ýolbaşçylyk etmek we dolandyrmak üçin esas hökmünde düzendigini öňe sürdi. Tanteriň pikiriçe, Awstraliýa goranyş doktrinasyny Amerikanyň strategiki meýilnamasy bilen doly deňleşdirdi. ABŞ goşunynyň erkin ulanyp biljek 92 gorag desgasy; Global aňtaw ýygnamak, harby hemra maglumatlaryna girmek, strategiki aragatnaşyk liniýalaryny ele almak, taktiki tälim bermek, söweş elementlerini ýerleşdirmek we ok-däri, ýarag we ýangyç saklamak ýaly ägirt uly logistika merkezleri hökmünde işleýändigi kesgitlenildi.

Pine Gap we strategiki esaslaryň möhüm roly

Awstraliýanyň demirgazyk-merkezinde ýerleşýän “Pine Gap” harby aňtaw gullugy ABŞ-nyň global howa operasiýalarynda we kesgitleýiş amallarynda iň möhüm merkezleriň biri hökmünde tapawutlanýar. Enjam; Duýduryş emeli hemralary üçin ýerüsti gözegçilik stansiýasy, irki duýduryş roketa uçuş ulgamlary we daşary ýurtlaryň hemra aragatnaşygyny bikanun päsgel berýän ösen ulgamlar ýerleşýär.

Iki ýurduň arasynda hereket edýän Güýçleri ýerleşdirmek şertnamasyna laýyklykda ABŞ güýçlerine we kömekçi potratçylaryna Awstraliýanyň özygtyýarly hukuklaryna doly hormat goýulýan şertlerde çäklendirilen giriş we ylalaşylan harby desgalarda ulanmak aňsatlygy teklip edilýär. Geljek ýyl bu harby güýçleriň hasam giňelmegi meýilleşdirilýär we takmynan 1200 amerikan esgeri Awstraliýanyň günbataryndaky Bag adasyndaky HMAS Stirling deňiz bazasynda hyzmat eder. Kanberra hökümeti bu güýçli harby barlygy hemişelik baza däl-de, “aýlaw güýji” hökmünde kesgitlemegi makul bilýär.

Öňki Goranmak ministri Kristofer Paýn Awstraliýa, ABŞ we Angliýanyň arasynda döredilen AUKUS howpsuzlyk hyzmatdaşlygynyň diňe "suwasty gämi satyn alyş maksatnamasy" däldigini aýtdy. Paýn, bu hyzmatdaşlygyň ABŞ-nyň Hindi ummanyndaky ýadro suwasty gämileri üçin möhüm täze esaslary döredýändigini, bu Pentagon üçin "ägirt uly strategiki artykmaçlygy" aňladýandygyny aýtdy. Şeýle hem Awstraliýanyň Goranmak ministri Riçard Marles Amerikanyň ýurtdaky barlygynyň artmagynyň milli howpsuzlyk bähbitlerine gönüden-göni laýyk gelýändigini we ýakyn ýyllarda bu harby güýçleriň artjakdygyny tassyklady.

Awstraliýanyň jemgyýetçiliginde 'özygtyýarlylyk' we 'ynam' jedeli

Harby integrasiýanyň tizlenmegi Awstraliýa jemgyýetinde çynlakaý oňaýsyzlyk getirýär. Lowakynda Lowy instituty tarapyndan geçirilen pikir soralyşyk Awstraliýa halkynyň ABŞ-a bolan ynamynyň düýpgöter azalandygyny ýüze çykardy. Anketde geçirilenleriň diňe 31 göterimi Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň global meselelerde jogapkär aktýor hökmünde çykyş etjekdigine ynanýan bolsa-da, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump-yň dünýä syýasatynda dogry işleri etjekdigine ynanýanlaryň sany 21 göterimde galdy.

Awstraliýa instituty tarapyndan geçirilen başga bir gözleg, halkyň 59 göteriminiň ýurduň milli bähbitlerini Waşington bilen çuňňur harby bileleşik däl-de, has garaşsyz daşary syýasat bilen gorap boljakdygyny pikir edýändigini görkezdi. Institutyň halkara we howpsuzlyk meseleleri boýunça müdiri, doktor Emma Şortis ABŞ-nyň harby güýçleri bilen bu gözegçiliksiz integrasiýanyň garaşsyz we özygtyýarly döwlet hökmünde Awstraliýanyň karar bermek mehanizmlerini ysmaz edendigini öňe sürdi.

Dr. Täze Günorta Uels uniwersitetinden. Albert Palazzo, şeýle hem, ABŞ-nyň goşunynyň yklymda çalt harby taýdan gurulmagynyň uly howpsuzlyk töwekgelçiligini döredýändigini belläp, hökümetiň Waşington bilen Pekiniň arasynda bolup biläýjek urşa "wals" edýändigini öňe sürdi. "ABŞ lobbi we Awstraliýanyň goranmak syýasaty" kitabynyň awtory doktor Wins Scappatura Amerikan goşunynyň Awstraliýadaky bazalara erkin girmegini "kolonizasiýanyň ikinji tolkuny" hökmünde häsiýetlendirdi we Awstraliýanyň ABŞ-nyň sebitdäki harby güýjüni görkezýän "öňdebaryjy post" bolandygyny aýtdy.