ABŞ-nyň Döwlet sekretary Rubio Eýran bilen ösüşi yglan etdi

ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubio we NATO-nyň Baş sekretary Mark Rutte Şwesiýanyň Helsingborg şäherinde geçirilen NATO-nyň Daşary işler ministrleriniň ýygnagyndan öň möhüm çykyş etdiler. Ministr Rubio, bu ýygnakda NATO-nyň taryhynyň iň möhüm sammitleriniň biri boljakdygyna garaşylýan Ankara sammitiniň esaslarynyň goýuljakdygyny aýtdy. Rubio, NATO-nyň käbir ýaranlarynyň Eastakyn gündogardaky operasiýalara beren reaksiýalaryndan prezident Trump-dan lapykeç bolandygyny we bu meseläniň liderleriň sammitinde ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýtdy. Rubio, her bir bileleşigiň ähli agzalaryna peýdaly bolmalydygyny we garaşylýan zatlara aýdyň düşünmelidigini aýtdy.

NATO we Eastakyn Gündogar gatnaşyklary

Rubio ABŞ-nyň Europeewropadaky harby güýçleri bilen baglanyşykly üýtgeşmelere-de ünsi çekdi. Prezident Trump-nyň Polşa we beýleki ýerleşdirişler baradaky aýdanlaryna salgylanyp, ABŞ-nyň global borçnamalary sebäpli goşun ýerleşdirilmegine hemişe baha berilmelidigini aýtdy. Bu ýagdaýyň jeza beriji sebäp däldigini, tersine, dowam etdirilýän bir prosesdigini aýtdy.

Rubio ABŞ-nyň goranyş senagatynyň infrastrukturasynda NATO ýaranlary bilen hyzmatdaşlyk etmek mümkinçiligini nygtady. Ok-däri önümçiliginiň geljekdäki zerurlyklara çalt jogap berip bilmejekdigine ünsi çekip, bu meseläniň hyzmatdaşlygyň amala aşyrylyp bilinjek bir ugurdygyny aýtdy.

Eýran bilen gepleşikleriň gidişi

Ministr Rubio Eýran bilen dowam edýän gepleşiklere hem ünsi çekdi we gepleşiklerde käbir öňegidişligiň bardygyny aýtdy. Eýranyň hiç haçan ýadro ýaragynyň bolmaly däldigine ünsi çeken Rubio, bu maksada ýetmek üçin urany baýlaşdyrmak meselesiniň çözülmelidigini aýtdy. Rubio, Eýrana garşy esasy syýasatyň üýtgemändigini we ýadro ýaraglarynyň öňüni almagyň möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy.

Hormuz bogazy we halkara suw ýollary

Rubio, Eýranyň Hormuz bogazynda töleg ulgamyny döretmek tagallalaryna garşy halkara reaksiýasynyň zerurdygyny öňe sürdi. Şeýle tejribäniň kabul edilip bilinmejekdigini mälim eden Rubio, BMG Howpsuzlyk Geňeşinde bu mesele boýunça kanun taslamasyny taýýarlandyklaryny aýtdy, ýöne käbir ýurtlar weto goýmagy göz öňünde tutýarlar. Halkara suw ýollarynda tölegleriň kabul edilip bilinmejekdigine ünsi çeken Rubio, şeýle tejribäniň ýaýramagynyň öňüni almalydygyny aýtdy.

NATO-nyň Baş sekretary Mark Rutte duşuşygyň gün tertibine ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump tarapyndan nygtalýan käbir meseleleriň goşuljakdygyny aýtdy. Goranmak üçin çykdajylaryň köpeldilmelidigini aýdyp, Rutte bu çykdajylara gowy baha berilmelidigini we goranyş senagatynyň infrastrukturasyny berkitmegiň möhümdigini aýtdy. Rutte, bu meseleleriň NATO liderleriniň Ankaradaky sammitinde jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýtdy.

Geljekdäki strategiki ädimler

Rutte Ukraina harby goldawyň ABŞ tarapyndan dowam etdirilýändigini we bu goldawyň Europeanewropa ýaranlary tarapyndan maliýeleşdirilýändigini aýtdy. Bu goldawyň Ukrainanyň uruşda güýçli bolmagy üçin möhümdigini aýtdy. Eýran we Hormuz bogazynyň gün tertibiniň möhüm meseledigini belläp, Rutte nawigasiýa azatlygynyň goralmalydygyny we bu meselede köpçülikleýin çözgüt tapylmalydygyny aýtdy.

ABŞ-nyň Polşa goşmaça goşun ibermek karary barada aýdanynda, bu karary goldaýandyklaryny we Europeewropanyň goranyş kuwwatyny ýokarlandyrmak arkaly ABŞ-a garaşlylygy azaltmagy maksat edinýändiklerini aýtdy. Rutte has güýçli Europeewropa we NATO-nyň ABŞ-a dürli ileri tutulýan ugurlara ünsi jemlemegine ýol açjakdygyny aýtdy.

Netijede, NATO-nyň Daşary işler ministrleriniň ýygnagy halkara howpsuzlygy we hyzmatdaşlygy barada möhüm çekişmelere şaýat boldy. Ankara sammitinden öň ädilen bu ädimler geljekdäki strategiki meýilnamalaşdyrmak üçin esas bolup görünýär. Eýran bilen geçirilen gepleşiklerde gazanylan üstünlikler we Hormuz bogazynda bolup geçen wakalar halkara diplomatiýasynyň ileri tutulýan meseleleriniň biridir.