ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubionyň Eýrana gödek gorkuzmagy: "Her gije has agyr baha töleýärler"

ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubio, Filippinler tarapyndan gurnalan Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynyň 59-njy assosiasiýasynyň (ASEAN) Daşary işler ministrleriniň 59-njy ýygnagynyň çäginde metbugat işgärleriniň soraglaryna jogap berdi. Gün tertibine tankydy baha beren Rubio, esasanam Eýranyň administrasiýasyna berk tankytlary we duýduryşlary bilen ünsi çekdi.

"Eýran şertnama soraýar, ýöne bahasyny tölemegini dowam etdirer"

Tähran administrasiýasynyň göni we gytaklaýyn kanallar arkaly barlyşyk şertnamasyny "haýyş edendigini" öňe süren Rubio, Eýranyň ygtybarly aktýordygyny öňe sürdi. Rubio: "Eýran bilen esasy mesele, haçan-da bir ylalaşyk gazanylsa, ol ýerdäki häkimiýetler bu şertnamany bozýarlar ýa-da şertleri üýtgetmek isleýärler. Bu ýagdaý çynlakaý şertnama baglaşmaga taýyn däldiklerini aç-açan görkezýär. Şonuň üçin bahany tölemäge dowam ederler. Bu baha her gije çalt ýokarlanýar we häzirki wagtda bolup geçýän zat şu."

Eýranyň uly harby we ykdysady weýrançylyklara sezewar bolandygyny öňe süren Rubio, ýurduň goranyş senagatynyň infrastrukturasyna uly zeper ýetendigini aýtdy. Rubio "Her gije uçuş enjamlaryny we radar ulgamlaryny ýitirýärler. Millionlarça dollar maddy zyýan çekdi we ykdysadyýeti düýbünden çökdi. Bu umytsyzlykdan her gün bize we üçünji ýurtlara jaň edýärler, şertnama gözleýärler we habar iberýärler. Şeýle-de bolsa, olar üçin töwellaçylyk edip, habarlaryny iberjek ýurt galmady" -diýdi.

Eýranyň baý baý ýurtdygyna ünsi çeken Rubio, administrasiýanyň bu çeşmeleri Hizbullah, Hamas, Hussiler we şaýy söweşijileri ýaly toparlara geçirmek arkaly terrorçylygy maliýeleşdirýändigini we halkyň hal-ýagdaýynyň deregine raketa, uçarmansyz howa we ýadro programmalaryna sarp edýändigini aýtdy. "Eýranda re regimeim çalşygyny maksat edinýärsiňizmi?" Soraga Rubio jogap berdi: "Biziň maksadymyz Eýrany ýadro ýarag elementlerinden doly arassalamak."

Halkara Jenaýat Kazyýeti we Global güýç deňagramlylygy

Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Halkara Jenaýat Kazyýetiniň (ICC) agzasy däldigini ýatladyp, Daşary işler ministri Rubio kazyýetiň agza däl ýurtlaryň ýolbaşçylaryny synap görmek we tussag etmek baradaky aýyplamalaryna berk garşylyk görkezdi. Rubio "Halkara Jenaýat Geňeşiniň şertnama gatnaşmaýanlaryň yzyndan gitmäge hukugynyň bardygyny öňe sürmegi düýbünden esassyz. Adamlar bu işlemeýän gurama goşulmak isläp bilerler, bu olaryň öz islegi. Emma biz bu gurluşyň bir bölegi bolmaz we olar hiç haçan Amerikalylaryň üstünden ygtyýarlyk ulanmazlar" -diýdi.

Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky söweş barada durup geçen Rubio, Amerikanyň hemişelik parahatçylyk şertnamasyny döretmekde konstruktiw rol oýnamaga taýýardygyny aýtdy. Rubio urşy bes etmek üçin Moskwanyň we Kiýewiň umumy pikirde tapjak we iki tarapyň hem kabul edip biljek adalatly çözgüdiniň möhümdigini aýtdy.

Hytaý we raýat ýadro howpsuzlygy çäreleri bilen gatnaşyklar

Waşington bilen Pekiniň arasyndaky gatnaşyklara baha beren Rubio, Hytaý bilen konstruktiw we gowy gatnaşyklary ösdürmegiň zerurdygyny aýtdy. Dünýäniň iň uly iki ykdysadyýeti, harby we ýadro güýji hökmünde Hytaý bilen oňyn gatnaşyklar isleýändiklerini mälim eden Rubio duýduryş berdi: "Şeýle-de bolsa, bu oňyn gepleşik ýaranlarymyza, hyzmatdaşlarymyza ýa-da ABŞ-nyň sebitdäki strategiki barlygyna zyýan ýetirip bilmez."

ABŞ-nyň Döwlet sekretary Saud Arabystany bilen strategiki hyzmatdaşlyga ünsi çekip, ABŞ-nyň ýadro tehnologiýasy pudagynda ýeke-täk mümkinçilik däldigini, raýat ýadro programmasyny ösdürmek isleýän ýurtlaryň bu prosesi ABŞ bilen amala aşyrmagy makul bilýändigini aýtdy. Rubio: "Gra civildan ýadro energiýasy pudagyndaky islendik ýurt bilen gol çeken şertnamalarymyz bu tehnologiýanyň ýarag maksatnamasyna öwrülmeginiň öňüni aljak iň ýokary howpsuzlyk çärelerini öz içine alar".

Ahyrynda Kubadaky ýagdaýa degip geçip, Rubio ýurtdaky häzirki administrasiýanyň çöken ideologiýa bilen halky garyplyga çekýändigini aýtdy we Kuba halkynyň has gowy geljege mynasypdygyny aýtdy.