ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubiondan Eýrana berk duýduryş: "Bahasyny tölemegi dowam etdirerler"

Filippinlerde geçirilen 59-njy neşir. ABŞ-nyň Döwlet sekretary Marko Rubio Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynyň birleşiginiň (ASEAN) Daşary işler ministrleriniň ýygnagynyň çäginde metbugat işgärleriniň soraglaryna jogap berdi. Rubio; Waşingtonyň, Eýranyň ýadro işinden başlap, Halkara Jenaýat Kazyýetiniň çägine çenli, Russiýa-Ukraina söweşinden Hytaý bilen gatnaşyklara çenli aç-açan pozisiýasyny açdy.

"Eýran şertnama soraýar, ýöne bahasyny tölemegini dowam etdirer"

Eýranyň administrasiýasynyň ylalaşyga gelmäge taýyn däldigini öňe süren Rubio, Tähranyň göni we üçünji ýurtlaryň üsti bilen ýalbarýandygyny öňe sürdi. Rubio: "Eýran bilen esasy mesele, haçan-da bir ylalaşyk gazanylsa, ol ýerdäki häkimiýetler ony bozýarlar ýa-da düzgünleri üýtgetmek isleýärler. Bu olaryň hakyky şertnama taýyn däldigini görkezýär. Şonuň üçin töleýän bahalary günsaýyn agyrlaşar we dowam eder".

Eýranyň uly harby we ykdysady weýrançylyklara sezewar bolandygyny öňe süren Rubio, "Goranmak senagatynyň infrastrukturasy weýran boldy. Her gije uçuş enjamlaryny we radar ulgamlaryny ýitirýärler. Millionlarça dollar ýitgi çekdi we ykdysadyýeti agyr ýagdaýa düşdi. Bu ýagdaýda her gün bize jaň edýärler, ylalaşyk soraýarlar we habar ibermek üçin ýurt ýok" -diýdi.

Tähran administrasiýasynyň ýurduň baý baýlyklaryny terrorçylyga sarp edýändigini öňe süren Rubio, "Eýran Eastakyn Gündogarda iň baý ýurt bolup biler. Şeýle-de bolsa, pullaryny öz halkynyň ýerine Hizbullaha, Hamasa, Huseýlere we şaýy söweşijilerine geçirýär. Olar uçarmansyz howa ulaglaryny, raketalary öndürýärler we terrorçylygy goldamak üçin ýadro ýarag programmalaryny dowam etdirýärler" -diýdi. Rubio: "Eýranda re regimeim çalşylmagyny isleýärsiňizmi?" "Biziň maksadymyz Eýrany ýadro ýaragsyzlandyrmak" diýen soraga jogap berdi.

Halkara Jenaýat Kazyýeti we Global güýç deňagramlylygy

Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Halkara Jenaýat Kazyýetiniň (ICC) agzasy däldigini bellän Rubio, kazyýetiň agza däl ýurtlaryň ýolbaşçylaryny we işgärlerini kazyýet işine garamak baradaky talaplaryna berk garşylyk görkezdi. Rubio: "Halkara Jenaýat Geňeşiniň şertnama gatnaşmaýanlaryň yzyndan gitmäge we döwlet baştutanlaryny türmä basmaga hukugynyň bardygyny öňe sürmek kabul ederliksiz" -diýdi.

Halkara Jenaýat Geňeşini tankyt etmegini dowam etdirip, Rubio: "Olar muňa gaty gowy düşünmeli: Adamlar şol samsyk gurama goşulmak we onuň bir bölegi bolmak isleseler, muny edip bilerler. Emma biz bu gurluşyň bir bölegi bolmaz we Amerikalylaryň üstünden hiç hili ýurisdiksiýany ulanyp bilmeris."

Kubadaky syýasy ýagdaý barada durup geçen Rubio, häzirki dolandyryşyň çöken ideologiýa bilen halky garyplyga çekýändigini aýtdy we "Kuba halky has gowulaşmaga mynasypdyr. Üýtgeşmeler kyn bolar, ýöne ýagty özgeriş üçin gutulgysyz."

Hytaý bilen gatnaşyklar, Ukraina urşy we raýat ýadro howpsuzlygy

Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky urşuň bes edilmegini isleýändiklerini mälim eden Rubio, "Urşy bes etmek üçin islendik konstruktiw roly ýerine ýetirmäge taýýardyrys. Şeýle-de bolsa, bu urşy bes etmek üçin Russiýanyň we Ukrainanyň kabul edip biljek umumy çözgüt formulasy zerur"

Dünýäniň iň uly iki ykdysadyýeti, goşunlary we ýadro güýçleri bolan ABŞ bilen Hytaýyň arasynda gowy gatnaşyklaryň ýola goýulmalydygyny belläp, Rubio bu prosesiň ABŞ-nyň ýaranlarynyň we sebitdäki hyzmatdaşlarynyň howpsuzlygy hasabyna amala aşyrylmajakdygyny aýtdy.

Netijede, Saud Arabystany bilen ýadro tehnologiýasy pudagyndaky hyzmatdaşlyga degip geçip, sözüni şeýle jemledi: "Saud Arabystany biziň iň möhüm strategiki hyzmatdaşlarymyzdyr. Bu tehnologiýany ABŞ-dan satyn almak üçin parahatçylykly we raýat ýadro programmasyny amala aşyrmak isleýän ýurtlary saýlarys. Islendik ýurt bilen gol çekjek raýat ýadro energiýasy şertnamalary bu tehnologiýanyň durmuşa geçirilmeginiň öňüni aljak iň berk howpsuzlyk çärelerini öz içine alar".