ABŞ-nyň Eastakyn Gündogarda tankydy hereketi: Türkiýe, Siriýa we Ysraýyl arasynda üç krizis çyzgysy döredilýär

Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Siriýanyň demirgazygynda, Türkiýe serhedine ýakyn ýerde ýerleşýän Idlib obasyndaky Abu Zuhur harby howa bazasyna Ysraýyl tarapyndan amala aşyrylan howa zarbasyndan soň diplomatik işe başlady. Ysraýyl bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy we Türkiýany nyşana alyp, sebitdäki harby işjeňligi iň ýokary derejä çykardy. Bu howply möwjemegiň göni sebit urşuna öwrülmeginiň öňüni almak isleýän Waşington administrasiýasy taraplaryň arasynda gyssagly aragatnaşyk köprüsini döretmek üçin ýeňlerini aýlady.

Tom Barakdan gyzgyn gapma-garşylyk duýduryşy we üç taraplaýyn aragatnaşyk meýilnamasy

ABŞ-nyň Ankaradaky ilçisi, şeýle hem Yrak we Siriýa boýunça ýörite wekili Tom Barrack wakadan soň ilkinji baha berişinde özleriniň aladalanýandygyny aýtdy we Ysraýylyň bu operasiýalarynyň sebitdäki durnuklylyga hyzmat etmeýändigini we gereksiz dartgynlyga sebäp bolandygyny aýtdy. Ysraýyl bu hüjümiň jogapkärçiligini resmi taýdan öz üstüne alandan soň eden çykyşyny jemläp, şuňa meňzeş harby gapma-garşylyklaryň öňüni almak üçin Ysraýyl, Siriýa we Türkiýe arasynda üç taraplaýyn utgaşdyrmak we aragatnaşyk mehanizmini döretmek üçin köp işleýändiklerini habar berdi.

Ysraýylda ýerleşýän "Iýerusalim Post" gazetine eksklýuziw söhbetdeşlik beren Barak soňky hüjümiň Ankara bilen Tel Awiwiň arasynda göni harby çaknyşyk töwekgelçiligini döredýändigini aýtdy. Ilçi ýagdaýyň agyrlygyny açyp, "Türk güýçleri Ysraýylyň söweş uçarlarynyň Siriýadaky bazasyna tarap barýandyklaryny ýa-da hakyky maksatlarynyň nämedigini bilmeýärdi. Bu näbellilik sebäpli uçarlaryny nyşana alýandyklaryny pikir edip gyssagly uçuş bilen alyp bilerdiler"

Öldürilmezligiň gaty uly pursatdygyny aýdyp, Barak göni aragatnaşyk kanallarynyň ýoklugynyň betbagtçylyga sebäp bolup biljek ugurda düşünişmezlige sebäp bolup biljekdigini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Barak Ysraýyl bilen Siriýanyň arasynda geçmişde giňden gatnaşan konfliktiň öňüni alyş öýjügini janlandyrmak üçin gizlin gepleşikler geçirýändiklerini belläp, Türkiýanyň hem bu gurluşa göni ýa-da gytaklaýyn çagyryljakdygyny habar berdi. Ilçi meýilleşdirilen gurluşyň 24/7 esasda işlejekdigini mälim etdi; Hebrewewreý, arap, iňlis we türk dillerini gowy bilýän hünärmenler bilen işleýän hemişelik bölümiň sebit howpsuzlygy üçin möhüm ähmiýete eýe boljakdygyny aýtdy. Şeýle hem, Siriýadaky häzirki Ahmet Şara hökümetiniň Ysraýyla garşy haýsydyr bir agressiw niýetiniň ýokdugyny we diňe öz garaşsyz hukuklaryny goramaga gönükdirilendigini, Siriýanyň durnukly goňşy profiliniň bardygyny aýtdy.

Duşuşygyň jikme-jiklikleri barada hiç hili resmi beýanat berilmese-de, bu gatnaşyklaryň Başar Assadyň re regimeimi agdarylandan bäri 2024-nji ýylyň dekabryndan bäri iki ýurduň arasynda ilkinji ýokary derejeli diplomatik aragatnaşykdygy bellärliklidir. Beýleki tarapdan, Ysraýylyň Baş ştabynyň başlygy Aýal Zamiriň howa hüjüminden bir gün soň Siriýanyň günortasyndaky Ysraýyl tarapyndan basylyp alnan serhet liniýasyna gidendigi, harby işgärlerden brifing alandygy we meýdançada gulluk edýän ätiýaçdaky esgerleriň barlanandygy habar berildi.

Al-Jabsa gaz desgasyna päsgelçilik we sebitdäki syýasy dartgynlyk

Siriýanyň demirgazyk-gündogaryndaky Al-Hasakah sebitinde we ýurduň möhüm energiýa çeşmelerinden biri bolan Al-Jabsa tebigy gazy gaýtadan işleýän desga birikdirilen esasy turbageçirijide güýçli partlama boldy. Siriýanyň nebit kompaniýasy tarapyndan geçirilen ilkinji gözlegler partlamanyň meýilleşdirilen sabotaj çäresi netijesinde ýüze çykandygyny kesgitledi. Turbageçirijidäki gaz akymy howpsuzlyk sebäpli doly togtadylsa-da, hüjümiň günäkärlerini anyklamak üçin uly göwrümli derňew başlandy. Bulaşyklykdan soň sebitdäki energiýa geçiriji liniýalaryň we nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň töwereginde howpsuzlyk çäreleri iň ýokary derejä çykaryldy.

Beýleki tarapdan, Ysraýylyň sagçy Milli Howpsuzlyk ministri Itamar Ben-Gvir ýurduň içinde we halkara arenasynda ýiti tankytlara sezewar bolmagyny dowam etdirýär. Saýlaw etabynyň golaýlap gelýän Ysraýylyň demirgazygyndaky oba baryp gören Ben-Gwir ýerli ilatyň berk garşylyklaryna sezewar boldy. Oba adamlary sagçy ministriň adyna ýüzlenip "Sen palçy, terrorçylygy öjükdirýärsiň, akyl hassahanasyna gitmeli" ýaly şygarlar aýtdylar. Ben-Gwiriň başga bir reaksiýasy Germaniýadaky Jewsewreýleriň Merkezi Geňeşiniň prezidenti Iosif Şusterden geldi. Şuster Ysraýyl ministriniň Gazada her gije onlarça parahat ýaşaýjynyň öldürilmelidigi baradaky jynsparazlyk sözlerini "ýewreý gymmatlyklaryna düýbünden ters gelýän utandyryjy we adamkärçiliksiz sözler" diýip häsiýetlendirdi.

Bu syýasy çekişmeleriň kölegesinde Gazadaky gumanitar betbagtçylyk hasam çuňlaşýar. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Ysraýyl administrasiýasyna hüjümleri duruzmak baradaky çagyryşyna garamazdan, Ysraýyl goşuny Gaza zolagyna hüjüm etmegini dowam etdirýär. Ilkinji maglumatlara görä, Gaza şäheriniň merkezindäki polisiýa merkezine edilen howa hüjüminde 9 raýat ölüp, 15 adam ýaralanypdyr. Bu hüjümiň öňüsyrasynda bir kafeni nyşana alýan pilotsyz hüjümde 9 adam öldi we köp raýat agyr ýaralandy.