ABŞ-nyň energiýa galkanyndaky ägirt deşik: Trump Wenesuela bilen strategiki nebit gorlaryny tygşytlarmy?

Strategiki Nebit Goraghanasyny (SPR) içerki bazardaky global geosyýasy krizisler sebäpli ýüze çykýan nebit bahalarynyň üýtgemegini görkezmezlik üçin giňden ulanýan ABŞ administrasiýasy, uzak möhletleýin energiýa howpsuzlygyna töwekgelçilik edip, gysga möhletli bahanyň durnuklylygyny gazanmak maksady üçin baha töleýär. Dünýädäki iň uly çig nebit öndürijisi bolan ABŞ, global üpjünçilik zarbalarynyň täsirini azaltmak üçin ätiýaçlyk gapylaryny giňden açdy we ýurduň strategiki paýnamalaryny 286,6 million barrele çenli azaltdy. Bu mukdar 1982-nji ýyldan bäri iň pes dereje hökmünde hasaba alyndy.

ABŞ-nyň Energetika Maglumat Dolandyryşynyň (EIA) maglumatlaryndan alnan maglumatlara görä, Waşingtonyň strategiki paýnamalarynda ilkinji uly eriş Russiýa-Ukraina urşunyň başlanmagy bilen başlandy. Taryhdaky iň uly gyssagly ätiýaçlyk goýberilişi, dünýä bazarlarynda üpjünçiligiň kesilmeginiň öňüni almak we nasos bahalarynyň ýokarlanmagyny çäklendirmek maksady bilen edildi. 2022-nji ýylyň fewralynda, Russiýa-Ukraina urşy başlanda takmynan 580 million barrele barabar bolan ätiýaçlyklar, şol ýylyň ahyrynda 36 göterim ýitgi bilen 372 million barrele, 2023-nji ýylyň ahyrynda bolsa 354,7 million barrele çenli azaldy.

Russiýa-Ukraina we Eastakyn Gündogar söweşleriniň goraghanalara agyr çykdajylary

Waşington administrasiýasy ýitiren strategiki güýjüni gaýtadan dikeltmek üçin ätiýaçlyklary doldurmaga ýykgyn etdi. Şoňa görä-de, paýnamalar 2024-nji ýylyň ahyrynda 393,6 million barrele, 2025-nji ýylyň ahyrynda bolsa 413,5 million barrele çenli ýokarlandyrylan hem bolsa, uruşdan öňki derejeden yza galdy. Mundan başga-da, 28-nji fewralda başlanan ABŞ, Ysraýyl bilen Eýranyň arasyndaky söweş global nebit ýük daşaýyş liniýalaryna düşende, bu çäkli dikeldiş prosesi doly bes edildi. .Ylyň başynda 415,2 million barrele barabar bolan SPR fewral aýynda bary-ýogy 415,4 million barrele ýetip biler.

Hormuz bogazyndaky üpjünçilik krizisinden soň, Halkara Energetika Guramasynyň (IEA) agza ýurtlary mart aýynda bazara 400 million barrel gyssagly nebit çykarmak kararyna geldi. Bu meýilnamanyň çäginde, Waşingtonyň öz ätiýaçlyk gorlaryndan 172 million barrel boşadylmagyny tassyklamagy aksiýalaryň azalmagyny çaltlaşdyrdy. EIA-nyň maglumatlaryna görä peseliş tendensiýasy tomus aýlarynda dowam etdi; Iýul aýynyň ahyrynda 304,8 million barrele çenli azaldylan paýnamalar 28-nji awgustda 286,6 million barrele çenli azaldy. Şeýlelik bilen, ABŞ 6 aýyň içinde Eýranyň merkezindäki söweşe giren mahaly 415 million barrel buferiň takmynan 30 göterimini ýitirdi. 2022-nji ýylyň başynda ätiýaçlyklar ýurduň sarp edişini 1 aýlap ýapyp bilýän bolsa, häzirki döwürde bu döwür takmynan 2 hepde çenli azaldy.

Trumpyň Wenesuela hereketi: 100 ýyllyk konsessiýa we ägirt şertnama

Goraghanadaky bu taryhy erişiň garşysyna çäre görüp, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump ýurduň energiýa howpsuzlygyny güýçlendirmek üçin düýpli ädim ätdi. Trump 30-njy awgustda Wenesuela bilen baglaşylan täze nebit şertnamasyny yglan etdi we bu ýurtdan getiriljek çig nebitiň gönüden-göni SPR doldurmak üçin ulanyljakdygyny mälim etdi. Strategiki şertnamanyň çäginde Waşington Wenesueladaky 17 nebit ýatagy üçin 65 milliard barrelden gowrak ätiýaçlyk gorlary bilen 100 ýyllyk ýeňillik gazandy. Mundan başga-da, ABŞ bu ýataklarda öndürilýän nebitiň 20 göterimini göni bahadan satyn almaga hukugy bardy.

ABŞ-nyň Karakas hereketi diňe munuň bilen çäklenmedi. ABŞ-nyň Energetika ministri Kris Wraýt Wenesuela resmi sapary wagtynda ýurduň nebit önümçiliginiň täze maýa goýumlary bilen ýakyn ýyllarda iki esse artyp biljekdigini aýtdy. Wraýtyň sapary wagtynda “Chevron”, “Eni” we “GE Wernowa” ýaly global energiýa ägirtleri Wenesueladaky önümçilik taslamalaryny giňeltmäge söz berdiler. Bu ädimler, bir tarapdan, Waşingtonyň 1982-nji ýyldaky derejä düşen ätiýaçlyklaryny güýçlendirmegi, beýleki tarapdan Wenesuelany uzak möhletli we ygtybarly energiýa üpjünçisi etmegi maksat edinýändigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, bu önümçiligi amala aşyrmak üçin ençeme ýyl bäri maýa goýumsyz galan Wenesuelanyň infrastrukturasy üçin näçe wagt gerek boljakdygy entek belli däl.

Hünärmeniň pikiri: "Durnuklylygyň bahasy geljekdäki gowşaklyk"

Düýbi Londonda ýerleşýän Energetika Gözleg Topary Nebit Bazarlarynyň ykdysatçysy Julien Mathonniere bu meselä baha bereninde SPR-iň adatdan daşary ýagdaýlar üçin döredilendigini we içerki bazardaky benziniň bahalaryny yzygiderli dolandyrmak üçin ulanylmaly däldigini aýtdy. Mathonniere: "ervetiýaçlyklardan peýdalanmak, soňky 4 ýylda iki sany uly global zarbanyň täsirini çäklendirmek arkaly öz wezipesini ýerine ýetirdi, ýöne bu diňe wagt satyn alýar we bu wagt çäklidir. ABŞ geljekki krizislere garşy hereket meýdanyny çäklendirip, häzirki wagtda üpjün edýän wagtlaýyn durnuklylygy üçin töleg töleýär." Mathonniere, Eastakyn Gündogardaky dartgynlylyk we Hormuz bogazyndaky töwekgelçilikler sebäpli, SPR-ni aňsatlyk bilen doldurmaga mümkinçilik berýän nebit bahalarynyň gowşamagynyň garaşylmaýandygyny mälim eden Mathonniere, geosyýasy ýumşama baglylykda ätiýaçlyklaryň manyly doldurylmagynyň diňe 2027-nji ýylyň ikinji ýa-da üçünji çärýeginde bolup biljekdigini aýtdy. Tanymal ykdysatçy, Trumpyň Wenesueladaky hereketini "strategiki gowşaklygy ýok etmek üçin edilýän tagalla" hökmünde häsiýetlendirip, duýduryş berdi: "Asyl sorag, ençeme ýyl bäri maýa goýulmadyk Wenesuelanyň ýataklaryndan alynjak nebitiň çalt we haýsy çykdajy bilen ABŞ-nyň ätiýaçlyk gorlaryna iberilip bilinjekdigi."