ABD'nin Enerji Kalkanında Dev Delik: Trump Stratejik Petrol Rezervlerini Venezuela ile mi Kurtaracak?

Küresel jeopolitik krizlerin tetiklediği petrol fiyatlarındaki dalgalanmaları iç piyasaya yansıtmamak adına Stratejik Petrol Rezervi'ni (SPR) yoğun bir şekilde kullanan ABD yönetimi, kısa vadeli fiyat istikrarı sağlama hedefinin bedelini uzun vadeli enerji güvenliğini riske atarak ödüyor. Dünyanın en büyük ham petrol üreticisi konumundaki ABD'nin, küresel arz şoklarının etkilerini hafifletmek amacıyla rezerv kapılarını sonuna kadar açması, ülkenin stratejik stoklarını 286,6 milyon varile kadar geriletti. Bu miktar, 1982 yılından bu yana kaydedilen en düşük seviye olarak kayıtlara geçti.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerinden derlenen bilgilere göre, Washington'ın stratejik stoklarındaki ilk büyük erime Rusya-Ukrayna Savaşı'nın patlak vermesiyle başladı. Küresel piyasalardaki arz kesintilerinin önüne geçmek ve pompa fiyatlarındaki rekor artışları dizginlemek amacıyla tarihin en büyük acil durum rezerv salımı gerçekleştirildi. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başladığı Şubat 2022'de yaklaşık 580 milyon varil olan rezervler, aynı yılın sonunda yüzde 36'lık kayıpla 372 milyon varile, 2023 sonunda ise 354,7 milyon varile kadar geriledi.

Rusya-Ukrayna ve Orta Doğu Savaşlarının Rezervlere Ağır Faturası

Washington yönetimi, kaybettiği stratejik gücü yeniden kazanmak amacıyla rezervleri doldurma eğilimine girdi. Bu doğrultuda stoklar 2024 sonunda 393,6 milyon varile, 2025 sonunda ise 413,5 milyon varile yükseltilse de savaş öncesi seviyelerin oldukça gerisinde kalındı. Üstelik bu sınırlı toparlanma süreci, ABD ve İsrail ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaşın küresel petrol sevkiyat hatlarını vurmasıyla tamamen durdu. Yılın başında 415,2 milyon varil olan SPR, şubatta ancak 415,4 milyon varile ulaşabildi.

Hürmüz Boğazı'nda yaşanan arz krizinin ardından, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkeler mart ayında piyasaya 400 milyon varil acil durum petrolü sürme kararı aldı. Bu plan kapsamında Washington'ın kendi rezervlerinden 172 milyon varillik salıma onay vermesi, stoklardaki erimeyi hızlandırdı. EIA verilerine göre düşüş trendi yaz aylarında da sürdü; temmuz sonunda 304,8 milyon varile inen stoklar, 28 Ağustos itibarıyla 286,6 milyon varile kadar çakıldı. Böylece ABD, İran merkezli savaşa girerken elinde bulundurduğu 415 milyon varillik tamponun yaklaşık yüzde 30'unu sadece 6 ayda kaybetti. 2022 başındaki rezervler ülkenin 1 aylık tüketimini karşılayabilirken, bugün bu süre yaklaşık 2 haftaya kadar düşmüş durumda.

Trump’tan Venezuela Hamlesi: 100 Yıllık İmtiyaz ve Dev Anlaşma

Rezervlerdeki bu tarihi erime karşısında harekete geçen ABD Başkanı Donald Trump, ülkenin enerji güvenliğini tahkim etmek için radikal bir adım attı. Trump, 30 Ağustos'ta Venezuela ile varılan yeni petrol anlaşmasını duyurarak, bu ülkeden ithal edilecek ham petrolün doğrudan SPR'yi doldurmak için kullanılacağını açıkladı. Yapılan stratejik anlaşma kapsamında Washington, Venezuela'da 65 milyar varilden fazla kanıtlanmış rezerve sahip 17 petrol sahası için 100 yıllık işletme imtiyazı elde etti. Ayrıca ABD, bu sahalarda üretilecek petrolün yüzde 20'sini doğrudan maliyet fiyatından satın alma hakkına sahip oldu.

ABD'nin Karakas hamlesi bununla da sınırlı kalmadı. ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Venezuela'ya gerçekleştirdiği resmi ziyarette, ülkenin petrol üretiminin yeni yatırımlarla önümüzdeki birkaç yıl içinde iki katından fazla artabileceğini belirtti. Wright'ın ziyareti esnasında Chevron, Eni ve GE Vernova gibi küresel enerji devleri de Venezuela'daki üretim projelerini genişleteceklerini taahhüt etti. Bu adımlar, Washington'ın bir yandan 1982 seviyesine gerileyen rezervlerini tahkim etmeyi, diğer yandan ise Venezuela'yı uzun vadeli ve güvenilir bir enerji tedarikçisi haline getirmeyi hedeflediğini gösteriyor. Ancak uzun yıllardır yatırımsız kalan Venezuela altyapısının bu üretimi ne kadar sürede gerçekleştirebileceği belirsizliğini koruyor.

Uzman Görüşü: "İstikrarın Bedeli Gelecekteki Savunmasızlık"

Londra merkezli Energy Intelligence Group Petrol Piyasaları Ekonomisti Julien Mathonniere, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, SPR'nin yapısal olarak acil durumlar için tasarlandığını ve iç piyasadaki benzin fiyatlarını rutin olarak manipüle etmek için kullanılmaması gerektiğini vurguladı. Mathonniere, "Rezervlerin kullanımı son 4 yıldaki iki büyük küresel şokun etkisini sınırlayarak işlevini yerine getirdi ancak bu sadece zaman kazandırır ve bu zamanın da bir sınırı var. ABD bugün sağladığı geçici istikrarın bedelini, gelecekteki krizlere karşı hareket alanını daraltarak ödüyor" dedi.

Ortadoğu'daki gerilimler ve Hürmüz Boğazı'ndaki riskler nedeniyle petrol fiyatlarında SPR'yi kolayca doldurmaya imkan tanıyacak bir gevşeme beklenmediğini belirten Mathonniere, rezervlerin anlamlı bir şekilde yeniden doldurulmasının ancak jeopolitik yumuşamaya bağlı olarak 2027'nin ikinci veya üçüncü çeyreğinde mümkün olabileceğini ifade etti. Trump'ın Venezuela hamlesini "stratejik kırılganlığı giderme çabası" olarak nitelendiren ünlü ekonomist, "Asıl soru, yıllardır yatırım yapılmayan Venezuela sahalarından çıkarılacak petrolün ne kadar hızlı ve hangi maliyetle ABD rezervlerine ulaştırılabileceğidir" uyarısında bulundu.