ABŞ-nyň Russiýanyň tebigy gazyny Ukrainanyň üsti bilen Europeewropa ibermek meýilnamasyny teklip edendigi öňe sürüldi

ABŞ, Europeanewropa we Ukrainanyň resmilerine esaslanýan "Wall Street Journal" gazetiniň habaryna görä, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň wekilleri Jared Kuşner we Stiw Witkoff sentýabr aýynda Moskwa we Kiýewde bolan saparlarynda Russiýanyň tebigy gazyny Ukrainanyň üsti bilen Europeewropa ibermek meýilnamasyny öňe sürdüler. Göz öňünde tutulýan teklip ABŞ-nyň araçy guramasynyň üsti bilen rus gazyny Europeanewropa bazaryna eltmegi we bu amaldan alnan girdejini Kremliň uruş maliýeleşdirmeginiň öňüni almak üçin üçünji ýurtda açyljak hasap hasabynda saklamagy öz içine alýar.

Russiýanyň gaz iberilmegi haýsy usul bilen meýilleşdirilýär?

ABŞ gepleşikçileri tarapyndan öňe sürlen meýilnama, Sibirdäki Urengoý tebigy gaz ýataklaryny Ukrainanyň üsti bilen Europeewropa birleşdirýän Sowet döwrüniň turbageçiriji ulgamyny gaýtadan işlemegi maksat edinýär. Bu strategiýa, Russiýanyň prezidenti Wladimir Putini hemmetaraplaýyn ot açyşlyga razy etmek üçin theewropanyň tebigy gaz bazaryna gaýtadan girmek mümkinçiligini ulanmagy maksat edinýär. Şeýle hem, teklip Europeewropanyň Russiýanyň gazyna garşy alyp barýan häzirki sanksiýalaryny ýeňip geçmegi we ABŞ-ly maýadarlar üçin täze söwda mümkinçiligini döretmegi göz öňünde tutýar.

Europeewropanyň energiýa syýasatynda iň soňky ýagdaý nähili?

Unionewropa Bileleşiginiň kanunçylygy agza ýurtlardan 2027-nji ýylyň ahyryna çenli Russiýanyň tebigy gazynyň importyny doly bes etmegini talap edýär. Russiýa-Ukraina söweşinden öň Europeewropanyň tebigy gaz zerurlygynyň 45 göterimi Russiýa tarapyndan kanagatlandyrylan bolsa, häzirki wagtda bu görkeziji 11 göterime çenli azaldy. Häzirki energiýa balansynda ABŞ-nyň suwuklandyrylan tebigy gazy (LNG) Europeanewropanyň sarp edişiniň 30 göterimine laýyk gelýän möhüm üpjün ediji.

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň wekilleri Jared Kuşner we Stiw Witkoff sentýabr aýynda Moskwada we Kiýewde geçirilen duşuşyklarynda Russiýanyň tebigy gazyny Ukrainanyň üsti bilen Europeewropa ibermek meýilnamasyny teklip etdiler. Girdejileri Russiýanyň urşy maliýeleşdirmeginiň öňüni almak üçin girdeji hasabynda saklamagy göz öňünde tutýan bu meýilnama, Europeewropanyň rus gazyna garaşlylygyny azaltmak maksatlaryna ters gelýän çemeleşme hasaplanýar.

27ewropa Bileleşiginiň 2027-nji ýyla çenli rus gazyndan düýbünden ýüz öwürmek maksady energiýa howpsuzlygy strategiýasynyň esasyny düzýär. Russiýadan importyň gaýtadan ýokarlanmagyny gün tertibine getirýän şeýle başlangyçlaryň theB-niň häzirki sanksiýalar syýasaty we energiýany diwersifikasiýa etaplary barada kanuny we syýasy çekişmelere sebäp bolmagyna garaşylýar. Degişli taraplaryň bu teklibe bolan resmi garaýyşlary we görjek ädimleri dünýä energiýa bazarlarynyň geljegi üçin ýakyndan yzarlanýar.

Netije

ABŞ tarapyndan hödürlenýän bu meýilnama, energiýa üpjünçiligi howpsuzlygy bilen geosyýasy sanksiýalaryň arasynda deňagramlylygy döretmek ugrundaky tagallalary görkezýär. Russiýanyň uruş maliýeleşdirilmegine gözegçilik etmegi maksat edinýän "hasapdan çykmak" mehanizmi, ykdysady sanksiýalaryň ýeňilleşdirilmegi öwezine harby atyşygyň gazanylmagyna garaşylýar.

Şeýle-de bolsa, bu ýagdaý Europeanewropa Bileleşiginiň ençeme ýyl bäri alyp barýan rus energiýasyndan garaşsyzlyk syýasatynyň düýpgöter sarsdyrylyp bilinjekdigini görkezýär. Energiýa çeşmelerini diplomatik esas hökmünde ulanmak Europeewropanyň energiýa garaşsyzlygy maksatlary bilen gysga möhletli üpjünçilik howpsuzlygy zerurlyklarynyň arasyndaky gapma-garşylygy ýüze çykarýar.

Mümkin täsirler

Göz öňünde tutulýan meýilnamanyň durmuşa geçirilmegi global energiýa bahalarynyň üýtgemegine we Europeewropanyň Russiýa garşy girizen sanksiýa düzgüniniň gowşamagyna sebäp bolup biler. Bu ýagdaý, esasanam rus gazyna garaşlylygy azaltmak üçin uly maýa goýumlaryny goýan Europeanewropa ýurtlarynyň arasynda syýasy tapawudy çuňlaşdyryp biler.

Mundan başga-da, bu işde araçy bolýan ABŞ-ly maýadarlar energiýa bazarlarynda bäsdeşlik balansyny üýtgedip, LNG üpjün edijisi bolan beýleki ýurtlaryň bazar paýlaryna täsir edip biler. Ot açyşlygyň bes edilmegi baradaky gepleşikleriň dowamynda bu meýilnamanyň diňe teklip bolup galjakdygyny ýa-da anyk energiýa şertnamasyna öwrüljekdigini kesgitlär.