ABŞ-Ysraýyl liniýasyndaky JD Vance Crack: Waşington-Tel Awiw gatnaşyklarynda täze döwür başlaýarmy?

ABŞ-nyň wise-prezidenti JD Wansyň Ysraýyl hökümetini we käbir Ysraýyl resmilerini berk tankyt etmegi Waşington bilen Tel Awiwiň arasyndaky diplomatik koridorlarda sowuk şemal öwüsýär. Palestinaly syýasy analitikler Wansyň 16-njy iýulda eden çykyşynda iki ýurduň arasynda dürli pikirleriň bardygyny ýüze çykardylar, ýöne bu entek düýpgöter arakesmäni aňlatmaýar. Hünärmenler, eger Tel Awiwiň administrasiýasy häzirki agressiw syýasatlaryny talap etseler, ABŞ-Ysraýyl gatnaşyklarynyň kem-kemden kesgitlenjek täze bir prosesiň bolup biljekdigini çaklaýarlar.

Wansyň çykyşy we ABŞ-Eýran diplomatiýasyndaky näzik deňagramlyklar

JD Wans 16-njy iýulda metbugatda öz beýanynda käbir Ysraýyl resmileriniň Eýran bilen diplomatik gepleşiklere päsgel bermek üçin Amerikanyň jemgyýetçilik pikirini manipulirlemäge synanyşýandygyny aç-açan aýtdy. ABŞ-nyň daşary syýasatynyň diňe Waşingtonda emele gelmelidigini öňe süren Wans, Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmagynyň öňüni almak üçin edilýän tagallalaryň ABŞ-ny Eastakyn Gündogarda açyk sebitleýin söweşe çekmeli däldigini öňe sürdi. Bu berk jogap, iki ýaranlaryň arasynda Eýran bilen baglanyşykly dartgynlygyň iň ýokary derejesine ýeten döwrüne gabat geldi.

rememberadyňyzda bolsa, 18-nji iýunda ABŞ bilen Eýranyň arasynda özara düşünişmek memorandumy gol çekildi. Päkistan bilen Kataryň töwellaçylygynda amala aşyrylan bu proses taraplaryň arasynda ýaraşyk baglaşmagy we ABŞ-nyň we Ysraýylyň 28-nji fewralda Eýrana garşy guran harby operasiýalaryny bes etmegi maksat edinýär. Eýrandaky käbir harby nyşanalara garşy.

Waşingtonda Ysraýylyň adaty lobbiçilik güýji ýokmy?

Ysraýyl hünärmeni Haldun al-Bergusi Wansyň aýdan sözleriniň gyssagly reaksiýa däldigini, tersine, köpden bäri goldaýan "harby interwensiýalary azaltmak" we "Amerika ilki" taglymatyna doly gabat gelýändigini nygtaýar. Bergusiniň pikiriçe, ABŞ-nyň daşary ýurt söweşlerine gatnaşmagyna garşy çykýan bu çemeleşme, Waşingtony öz sebit bähbitlerine laýyklykda ugrukdyrmaga öwrenişen Ysraýylyň adaty strategiýasyna gönüden-göni ters gelýär. Wansyň geljekde prezidentlige dalaş edip biljekdigi baradaky ssenariler Tel Awiwde çynlakaý alada döredýär.

Bergusi Demokratik partiýanyň içinde Ysraýyla garşy tankyt derejesiniň ýokarlanandygyny we Ysraýylyň Wansy syýasy taýdan könelmek üçin irki kampaniýa başlandygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, Bergusi bu zarbalara garamazdan iki ýurduň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlygyň esasy sütünleriniň henizem ýykylmandygyny aýtdy: "Trump administrasiýasy henizem öňki döwürler bilen deňeşdirilende Ysraýylyň tezislerine iň ýakyn galan Amerikan administrasiýasydyr." Bergusi, geljekdäki gatnaşyklaryň esasan Trumpyň kararlaryna we Netanýahunyň syýasy hasaplamalaryna bagly boljakdygyny, Netanýahunyň öz geljegi we ABŞ-nyň Eýran bilen ýaraşyk gözlegi gabat gelse, görlüp-eşidilmedik krizisiň gapyda durýandygyny aýtdy.

Netanýahunyň syýasy saýlawlary we ikitaraplaýyn goldawyň ýitmegi

Başga bir bilermen metsmet Mansur meseläniň diňe Wansyň şahsy garaýyşlary bilen baglanyşykly däldigini, Benýamin Netanýahu hökümetiniň alyp barýan aşa syýasatlarynyň Amerikan jemgyýetiniň uly gatlaklary bilen arabaglanyşygyny bozandygyny aýtdy. Mansur, Netanýahunyň ABŞ bilen gatnaşyklary şahsy we syýasy taýdan ýaşamak üçin gurallaşdyrmagy Amerikanyň karar bermek mehanizmlerinde uly oňaýsyzlyk döredendigini aýtdy.

Esasanam Netanýahunyň Respublikan partiýa bilen asimmetrik we ýakyn gatnaşygy, Demokratik partiýanyň bazasynyň arasynda Ysraýylyň adaty goldawyny düýpli ýitirdi. Mansur Gazadaky söweşiň uzaldylmagyny, parahatçylyk barada anyk düşünje bermezligiň we Tel Awiwiň ulanan gödek sözleriniň Amerikanyň jemgyýetçiliginde Ysraýylyň abraýyna hemişelik zeper ýetirendigini nygtaýar. Mansuryň pikiriçe, "Ysraýyl Waşingtonda iň uly güýji bolan ikitaraplaýyn goldawy ýitirip, strategiki gowşaklygy döredip biler."

"Amerikanyň ýüki": Ysraýyl syýasatlarynda paradigma çalşygy

“Yebus” gözleg merkeziniň müdiri Süleýman Beşharat bu prosesi ABŞ-nyň jemgyýetçilik we döwlet derejesinde Ysraýyla bolan düşünjäniň kem-kemden üýtgemeginiň başlangyjy hökmünde düşündirýär. Ysraýylyň Gaza, Liwan we Eýran frontlarynda yglan edilen harby maksatlaryna ýetip bilmezliginiň bu frontlaryň açyk bolmagyna sebäp bolýandygyny we şonuň üçin ABŞ-nyň global bähbitleri üçin dolandyrmak kyn krizisleri döredýändigini öňe sürýär.

Beşarat baha berýär: "Waşingtonda Ysraýyl indi Amerikanyň bähbitlerini goraýan ýaran däl, ýöne bu bähbitlere ýük bolup başlady diýen pikir kem-kemden artýar." ABŞ-nyň Ysraýylyň halkara hukugyny äsgermezlik edýän hereketlerini goramakda barha kynçylyk çekýändigini mälim eden Beşarat, Wansyň "Maňa hüjüm edenler dowzaha gidip biler" diýen gödek sözüniň, Amerikanyň syýasatynda Ysraýyl lobbisiniň çägini kesgitlemek üçin gözlegiň anyk beýanydygyny aýtdy.