Akdeniz uniwersitetiniň professory. Doktor Ali İhsan Bozkurt çilim çekmegiň saglyga we daşky gurşawa ýetirýän täsirini düşündirdi

Akdeniz uniwersitetiniň lukmançylyk fakultetiniň mugallymy, professor Ali Ali İhsan Bozkurt çilim çekmegiň adamyň saglygyna ýetirýän zyýany we daşky gurşawa ýetirýän zyýany barada baha berdi. Prof. Doktor Bozkurt, çilim çekmegiň dowamly obstruktiw öýken keseli (COPD) we öýken ragy ýaly çynlakaý saglyk meseleleriniň esasy sebäbidigini aýtdy we tebigatda galan düwmeleriň topragy we deňizleri hapalaýandygyny görkezdi.

Çilim çekmek haýsy kesellere sebäp bolýar?

Prof. Doktor Ali İhsan Bozkurt damar gurluşyna çilim çekmegiň ýetiren zyýanyna ünsi çekdi we "Çilim çekmek ýürek keselleriniň takmynan 50 göterimine sebäp bolýar. Heartürek agyry bolan her iki adamdan biriniň ölüminiň sebäbi çilim çekmekdir. Bu ähli damarlarda, esasanam ýürek damarlarynda nyşan döredýär" -diýdi. Şeýle hem, çilim tüssesiniň ýapyk şertlerde çilim çekmeýänlere kanserogen we zäherli maddalara duçar bolýandygy mälim edildi.

Düwmeler daşky gurşawa we ekosistemalara nähili zyýan berýär?

Prof. dünýäde her ýylda takmynan 6 trillion çilimiň sarp edilýändigini we olaryň 4,5 trillionynyň daşky gurşawa taşlanýandygyny mälim etdi. Doktor Ali İhsan Bozkurt düwürtikleriň daşky gurşawa ýetirýän täsirini şu sözler bilen düşündirdi: "Çilim gabyklary topragyň üstünde galýar, ýerasty baýlyklara geçmeýär. Ösümliklere, otlara, ol ýerde ösýän ähli zatlara täsir edýär. Deňizler ýagyş suwy bilen garyşýar. Aslynda, üns bermeýän, ýöne daşky gurşawy hapalaýan faktorlaryň biri çilimlerdir."

Akdeniz uniwersitetiniň lukmançylyk fakultetiniň mugallymy, professor Ali İhsan Bozkurt çilim çekmegiň şahsy saglyga we global daşky gurşaw saglygyna çynlakaý howp salýandygyny ylmy maglumatlar bilen görkezdi. Heartürek we öýken keselleriniň esasy sebäplerinden biri bolan çilim, millionlarça düwürtik tebigat bilen garyşýandygy sebäpli ekologiki hapalanmagyň çeşmesine öwrülýär.

Saglygy goraýyş ministrligi we degişli daşky gurşaw guramalary, ALO 171 Çilimi taşlamagy maslahat beriş ugry arkaly temmäki endiklerine garşy göreşmek çäginde çilimi taşlamak isleýän raýatlara goldaw berýär. Temmäki önümleriniň daşky gurşawa ýetirýän zyýanyny azaltmak üçin jemgyýetçilik ýerlerinde galyndylary dolandyrmak we çilim çekmek baradaky kanuny düzgünler dowam etdirilýär.

Netije

Çilim çekmek diňe bir adamyň saglygyna däl, eýsem passiw çilim çekmek we daş-töweregindäki adamlara galyndylar arkaly gönüden-göni howp salýar. Prof. Dr. Bozkurtyň maglumatlary, çilim çekmegiň ýürek-damar saglygyna göni täsiriniň jemgyýetçilik saglygy syýasatynda ileri tutulýan mesele bolmalydygyny görkezýär.

Daşky gurşawyň hapalanmagy meselesinde topraga we deňizlere ýetirilen zyýan, şahsy jogapkärçiligi sosial daşky gurşaw düşünjesine öwürmegiň zerurdygyny görkezýär. Çilim çekmegiň diňe bir saglyk meselesi bolman, eýsem galyndylary dolandyrmak meselesiniň hem çynlakaýdygyna düşünilýär.

Mümkin täsirler

Çilimkeşlige garşy çäreleri ýokarlandyrmak, jemgyýetdäki ýürek we öýken keselleri sebäpli ölüm derejesini azaltmaga kömek edip biler. Çilimiň daşky gurşawa ýetirýän zyýany barada has giňişleýin düşünmek has berk gözegçilikleri we jemgyýetçilik ýerlerinde düwürtik galyndylaryna garşy sosial düşünjäni artdyryp biler.

Mundan başga-da, çilim tüssesine duçar bolan adamlary goramak baradaky habar, ýapyk ýerlerde çilim çekmek gadagançylygynyň berjaý edilmegini ýokarlandyrmaga we çilim çekýän tüsse sebäpli ýüze çykýan saglyk problemalaryny azaltmaga kömek edip biler.