Amasýa aýlawy: Türk garaşsyzlygy ugrundaky göreşiň öwrüm nokady
Amasýa aýlawy, türk milletiniň garaşsyzlyk ugrundaky göreşinde möhüm rol oýnap, ýesirligi kabul etmeýändigini dünýä mälim etdi.
1919-njy ýylyň 19-njy maýynda Samsuna giden we garaşsyzlyk ugrundaky göreşi tutaşdyran Gazi Mustafa Kemal Atatürk, türk halkynyň ýesirligi kabul etmeýändigini bütin dünýä mälim eden Amasýa aýlawyny çap etdi. Bu resminama, Türkiýäniň Garaşsyzlyk Urşunyň özenlerinden biri hasaplanýar.
Anadoly basyp almak we garşylygyň başlangyjy
1918-nji ýylda gol çekilen Mudros ýaragyndan soň Anadoly topraklary çalt basyp alnyp başlandy. Bu etap, türk milletiniň garaşsyzlyk ugrundaky uly göreşiniň nyşanydy. Iňlisleriň gözegçiligi astyndaky sebitlerde hünärler hasam güýçlenýärdi.
Atatürk bu howply ýagdaýy görüp, jemgyýetiň habardarlygyny ýokarlandyrmak we basyp alyşlara garşylyk guramak maksady bilen 1919-njy ýylyň 19-njy maýynda Samsunda aýak basdy. Bu taryhy ädim, türk halkynyň garaşsyzlyk syýahatynyň resmi başlangyjy hasaplanýar.
Amasýa tarap: Lideriň syýahaty
Atatürk Samsundan Gawza we ol ýerden Amasýa göçüp, garaşsyzlyk ugrundaky taýynlygy dowam etdirdi. Amasýanyň müftüsi Hajy Tewfik Efendi bilen aragatnaşygy, şähere syýahatyny has manyly etdi. Müfti Efendi: "Amasýanyň halky watan, din we döwlet üçin göreşýänleri gujaklamak üçin buýsanar" -diýdi. Bu habar Atatürkde uly ruhy güýçlendirdi.
Amasýa geleninde Atatürk we onuň ýanyndaky delegasiýa halk tarapyndan mähirli garşylandy. Müfti Efendi: "Paşa şäherimize hoş geldiňiz. Amasýanyň hemmesi siziň hyzmatyňyzdadyr. Uruşyňyz bereketli bolsun" -diýdi. Onuň sözleri milli göreşiň jemgyýetçiligiň goldawyny aç-açan görkezdi.
Amasýa Tegelek: Garaşsyzlyga barýan ilkinji ädimler
1919-njy ýylyň 21-nji iýunynda Amasýanyň Saraýdüzü kazarmasynda geçirilen ýygnaklar türk milletiniň garaşsyzlyk ugrundaky ýol kartasyny kesgitledi. Mustafa Kemal Atatürk, Ali Fuat Paşa, Hüseýin Rauf Beý we beýleki möhüm atlar bu ýere ýygnanyp, Garaşsyzlyk urşunyň düýbüni tutdular.
Amasýa aýlawynyň neşir edilmegi: "Milletiň garaşsyzlygy milletiň karary we karary bilen halas ediler" -diýdi. Sözleri bilen bütin dünýä garaşsyzlyk ugrundaky göreşiň esasy pelsepesini yglan etdi. Bu tegelek garaşsyzlyk urşunyň başlamagy üçin zerur jemgyýetçilik we syýasy esaslaryň taýýarlanandygyny görkezdi.
Amasýanyň taryhy ähmiýeti
Amasýanyň taryhda strategiki ähmiýeti bar. 1402 Ankara söweşinden soň Osman imperiýasynyň galkynyşyny dolandyran Çelebi Mehmet bu ýere işjeň bolup, şähere "binýat şäheri" adyny berdi. Atatürkiň Amasýa gelmegi bu taryhy manyny güýçlendirdi.
Amasýanyň bu döwürdäki roly diňe bir şäher bolmak bilen çäklenmän, türk garaşsyzlyk hereketiniň nyşanyna öwrüldi. Şol sebäpli Amasýa aýlawynyň yglan edilmegi diňe bir resminama çap etmän, eýsem türk milletiniň bütin dünýä garaşsyzlyk ugrundaky kararyny yglan edýän manifesto bolup hyzmat etdi. Bu ýagdaý Garaşsyzlyk urşunyň esasy strategiýasyny emele getirdi we soňra milli erk esasynda döredilen Türkiýe Respublikasynyň gurluşyny emele getirdi.
Garaşsyzlyk urşunyň maksadyny, esaslandyrylmagyny we usulyny aç-açan açsa-da, dünýä sahnasynda güýç hökmünde türk milletiniň täzeden döremegine ýol açdy. Amasýa tegelek. Şeýle-de bolsa, bu resminama türk milletiniň garaşsyzlyk ugrundaky göreşinde tutanýerliligini we tutanýerliligini alamatlandyrýar. Geljekki nesiller üçin ylham çeşmesi bolan Amasýa aýlawy, Türkiýe Respublikasynyň esaslandyryjy pelsepesiniň kemala gelmeginde möhüm rol oýnady.
Häzirki wagtda türk milletiniň garaşsyzlyk ugrundaky göreşindäki bu möhüm ädim taryhçylaryň we gözlegçileriň ünsüni özüne çekýär. Amasya Circular, Türk garaşsyzlyk urşunyň öwrülişik nokatlarynyň biri hökmünde taryhyň sahypalarynda buýsanç bilen öz ornuny alýar.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!