Amasya sirküleri: Türk İstiqlal Mücadiləsinin Dönüm Noktası

1919-cu il mayın 19-da Samsuna gedərək istiqlal mücadiləsini alovlandıran Qazi Mustafa Kamal Atatürk Amasya sirkulyarını nəşr etdirərək türk millətinin əsarətini qəbul etmədiyini bütün dünyaya bəyan etdi. Bu sənəd Türkiyənin Qurtuluş Savaşının təməl daşlarından biri hesab olunur

Anadolu ərazisinin işğalı və müqavimətin başlanması

1918-ci ildə imzalanan Mudros barışıq müqaviləsindən sonra Anadolu torpaqları sürətlə işğal olunmağa başladı. Bu proses türk millətinin istiqlal uğrunda apardığı böyük mübarizənin xəbərçisi idi. Xüsusilə ingilislərin nəzarəti altında olan bölgələrdə işğallar daha da şiddətləndi.

Bu təhdidli vəziyyəti görən Atatürk xalqı maarifləndirmək və işğallara qarşı müqaviməti təşkil etmək üçün 1919-cu il mayın 19-da Samsuna ayaq basdı. Bu tarixi addım türk millətinin istiqlal yolunun rəsmi başlanğıcı hesab olunur.

Amasiyaya doğru: Bir liderin səfəri

Atatürk Samsundan Havzaya, oradan da Amasiyaya köçərək istiqlal mübarizəsi üçün zəmin hazırlamağa davam etdi. Amasya müftisi Hacı Tofiq Əfəndi ilə ünsiyyəti şəhərə səfərini daha da mənalı etdi. Müfti Əfəndi “Amasyalılar vətən, din və dövlət uğrunda mübarizə aparanları qucaqlamaqdan qürur duyacaqlar” dedi. Bu mesaj Atatürkə böyük mənəvi dəstək oldu.

O, Amasiyaya gələndə Atatürk və onu müşayiət edən heyət xalq tərəfindən coşğulu qarşılandı. Müfti Əfəndi "Şəhərimizə xoş gəldin, Paşa. Bütün Amasya xidmətinizdədir. Döyüşünüz mübarək olsun" dedi. Onun bu sözləri milli mübarizənin ictimai dəstəyini açıq şəkildə nümayiş etdirdi.

Amasya sirkulyasiyası: İstiqlal yolunda ilk addımlar

21 iyun 1919da Amasyada Saraydüzü Kışlasında keçirilən toplantılar türk millətinin istiqlal mübarizəsinin yol xəritəsini müəyyən etdi. Mustafa Kamal Atatürk, Əli Fuat Paşa, Hüseyn Rauf bəy və digər mühüm adlar burada bir araya gələrək Qurtuluş Savaşının əsasını qoydular.

Amasiya sirkulyarının nəşrində “Millətin istiqlaliyyəti millətin əzmi və qərarı ilə xilas olacaq” deyildi. O, öz sözləri ilə müstəqillik mübarizəsinin əsas fəlsəfəsini bütün dünyaya bəyan etdi. Bu sirkulyar Qurtuluş Savaşının başlanması üçün lazımi ictimai və siyasi zəmin hazırlandığını göstərdi.

Amasiyanın tarixi əhəmiyyəti

Amasya tarix boyu strateji əhəmiyyətə malik olmuşdur. 1402 Ankara döyüşündən sonra Osmanlı İmperatorluğunun dirçəlişini idarə edən Çələbi Mehmet burada fəaliyyət göstərərək, şəhərə "vəqfi şəhər" adını verdi. Atatürkün Amasyaya gəlişi bu tarixi mənasını daha da gücləndirdi.

Amasyanın bu dövrdəki rolu sadəcə bir şəhər olmaqdan kənara çıxdı və türk istiqlal hərəkatının simvoluna çevrildi. Bu səbəbdən Amasya Tərcüməsinin elanı yalnız bir sənəd dərc etməklə kifayətlənmir, həm də türk millətinin müstəqillik əzmini bütün dünyaya bəyan edən bir manifest rolunu oynayır. millət öz əzmi və əzmi ilə müstəqilliyə nail ola bildi. Bu vəziyyət Qurtuluş Savaşının əsas strategiyasını formalaşdırdı və sonradan milli iradə əsasında qurulan Türkiyə Cümhuriyyətinin quruluşunu formalaşdırdı.

Amasiya sirküleriyası Qurtuluş Savaşının məqsədini, əsasını və metodunu açıq şəkildə ortaya qoysa da, türk millətinin dünya səhnəsində bir güc olaraq yenidən doğulmasına zəmin yaratdı.

Amasya sirkulyarının nəşrindən 107 il ötür. Lakin bu sənəd türk millətinin istiqlal mübarizəsindəki əzmini və əzmini simvolizə etməkdə davam edir. Gələcək nəsillər üçün ilham mənbəyi olan Amasya sirkulyasiyası Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucu fəlsəfəsinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Bu gün türk millətinin istiqlal mübarizəsində atılan bu mühüm addım tarixçi və tədqiqatçıların diqqətini cəlb etməkdə davam edir. Amasya sirkulyasiyası Türkiyə Qurtuluş Savaşının dönüş nöqtələrindən biri kimi tarix səhifələrində qürurla yerini alır.