Anadolynyň ruhuny kanwasa getirýän aýdymçy: Nuri Çýemiň mirasy

Meşhur türk suratkeşi Nuri İýem sosialistik-realist hereketiň öňdebaryjylaryndan biri hökmünde tanalýar we aradan çykanyna 21 ýyl geçen hem bolsa, eserleri bilen sungat dünýäsinde täsirini dowam etdirýär. İyem esasanam Anadoly aýal-gyzlarynyň uly gözli portretleri bilen ýatda saklanýar we türk suratkeşliginiň iň möhüm göçme suratkeşleriniň biri hasaplanýar. Kakasynyň uruş sebäpli ýitirim bolanlaryň sanawynda bolmagy netijesinde maşgalasy bilen Diýarbakyr Cizre göçdi. Surat bilen ilkinji duşuşygy, çagalygynda kömür galam bilen diwarlara çeken çyzgylaryndan başlandy. Uly dogany Aliýanyň 1922-nji ýylda aradan çykmagy İýemiň suratlarynda çuňňur emosional temalaryň döremegine goşant goşdy.

Maşgalasy bilen Stambula gaýdyp geleninden soň, Albaniýanyň Şkodra şäherinde ýerleşdi we Italiýanyň başlangyç mekdebinde bilim aldy. Soň bolsa Mardine göçdi we başlangyç synp okuwyny şol ýerde tamamlady we Fatih Gelenbevi orta mekdebinde okamak üçin Stambula gaýdyp geldi. Orta mekdebi tamamlandan soň, bilimini Pertewniýal we Wefa orta mekdeplerinde dowam etdirdi.

Sungat karýerasynyň başlangyjy

Şol döwrüň akademiýa mugallymy Nazmi Ziýa Güran Şekillendiriş sungaty akademiýasyna kabul edilmegine uly täsir etdi. 1933-nji ýylda Mimar Sinan şekillendiriş sungaty uniwersitetine giren Iyem, İbrahim Çaly we Hikmet Onat ýaly meşhur atlaryň ussahanalarynda işlemek arkaly sungatyny kämilleşdirdi. 1938-nji ýylda akademiýanyň orta bölümini ýokary derejeli diplomlar bilen gutaran Iyem, Frakiýada harby gullugyny gutarandan soň Giresunda sungat mugallymy bolup işledi.

Stambul Döwlet şekillendiriş sungaty akademiýasynda surat çekmek boýunça magistr derejesini gutaran Iyem, fransuz suratkeşi Leopold Lewi we Ahmet Hamdy Tanky ýaly atlar bilen işledi. Bu döwürde sungatyny hasam çuňlaşdyran Iyem, 1944-nji ýylda 'Nalbant' eseri bilen ikinji gezek birinji orny eýeledi. Ferruh Başağa we Mümtaz enener . Toparyň ilkinji sergisi Beýogluda 'Port City Stambul' ady bilen açyldy we jemgyýetçilik meselelerini öwrenýän eserleri bilen uly ünsi çekdi. Toparyň işi 1951-nji ýyla çenli dowam etdi.

Türkiýanyň Beýogluda ilkinji hususy surat çekiş otagyny esaslandyran Iyem, 'Attic Suratkeşler' toparynyň düýbüni tutdy. Toparyň sergileri 1950-nji ýyla çenli dowam etdi we jemgyýetçilik meselelerine çeper çemeleşmesini hasam güýçlendirdi. Stambulyň ilkinji hususy galereýasy Maýada şahsy sergileri geçiren hudo .nik, eserlerini Gollandiýa, Wenesiýa we Sao Paulo ýaly halkara sungat merkezlerinde görkezdi. 1996-njy ýylda ogly we gelni tarapyndan döredilen Ewin sungat galereýasy İýemiň eserlerine giň tomaşaçylara ýetmäge mümkinçilik berdi.

Suratkeşiň eserleri Stambul tingiwopis we heýkeltaraşlyk muzeýi we Türkiye İş Bankasy surat we heýkeltaraşlyk muzeýi ýaly möhüm ýygyndylara we daşary ýurtlarda görkezilýär. Täsir

Nuri İyem ömrüniň dowamynda 3 müňden gowrak eser döredip, 2005-nji ýylda 90 ýaşynda aradan çykdy. Zincirlikuyu gonamçylygynda jaýlanan hudo .nigiň eserleri, öleninden soň hem sanly arhiw eserleri we onlaýn sergiler arkaly täze nesillere ýetmegini dowam etdirýär. Anadolynyň ruhuny we jemgyýetçilik üýtgemelerini öz suratlarynda görkezýän İyem, türk suratkeşligine täsirini saklaýar we täze suratkeşlere ylham bermegini dowam etdirýär.