Ararat dagynyň milli seýilgähinde seýrek çal kelleli gamyş horazlary hasaba alyndy

Türkiýanyň iň uly milli seýilgähi bolan Ararat dag milli seýilgähi, baý batgalyk ýerleri sebäpli köp sanly ýerli we göçüp barýan guş görnüşlerini kabul etmegini dowam etdirýär. Idyr uniwersitetiniň alymlary Karasu batgalyk ýerinde geçirilen güýzki göç gözleglerinde, Türkiýede seýrek duş gelýän çal kelleli gamyş horaz görnüşine degişli 6 adam anyklandy we ýazga alyndy.

Çal kelleli gamyş horazynyň aýratynlyklary näme?

Ot-çöpler maşgalasyna degişli çal kelleli gamyş horaz, adyny çal kellesinden we ýaşaýan ýeri bolan batgalyk ýerlerden alýar. Uzynlygy 40 bilen 50 santimetr aralygynda üýtgäp, ganatynyň uzynlygy 90 we 100 santimetre ýetip bilýän bu uly suw guşy, ajaýyp gurluşy bilen ünsi özüne çekýär. Adatça Hindistanda we onuň töwereginde ýaşaýandygy mälim bolan bu görnüşler 2022-nji ýylda ilkinji gezek Türkiýede syn edilipdi.

Sebitdäki guşlaryň dürlüligine nähili baha berilýär?

Iğdyr uniwersitetiniň guşlary öwreniş we bilim merkezi (KUŞMER) direktory Dos. Doktor Emra Çelik sebitiň guşlaryň dürlüligi taýdan möhümdigini aýtdy. Dos. Doktor Çelik "Ararat dagy milli seýilgähi Türkiýedäki iň uly milli seýilgähdir. Her ýyl köp sanly ýerli we göçüp barýan guş görnüşleri Ararat dagynyň milli seýilgähine baryp görýär. Şu wagta çenli geçirilen gözleglerimizde 210-dan gowrak guş görnüşini kesgitledik" -diýdi. Çelik görnüşleriň global paýlanyşy barada durup geçip: "Çal kelleli gamyş tarakasy seýrek bir görnüşdir. Türkiýede paýlanyşyna seredenimizde, Merkezi we Gündogar Gara deňziniň kenarlarynda, Gündogar Ortaýer deňzinde we Araks basseýninde-de paýlanýar. Şol bir wagtyň özünde dünýä derejesinde paýlanyşyna seretsek, görnüşler Günorta Aziýa, Hindistan, Kamboja we Wýetnamda bolýar.

Ararat dagynyň milli seýilgähindäki Karasu batgalyk ýerinde geçirilen ylmy gözlegleriň netijesinde sebitiň biologiki dürlüligi üçin möhüm görnüş bolan çal kelleli gamyş horazynyň şu ýyl 6 adamda tassyklanandygy habar berildi. Dos. Doktor Emra Çelik bu seýrek görnüşlere syn etmegiň ylmy taýdan möhüm bir ýazgydygyny aýtdy we guş synçylaryny bu täsin tebigat sebitine baryp görmäge çagyrdy.

Milli seýilgäh statusy bolan ýerlerde geçirilen şeýle gözlegler, Tebigaty goramak Baş müdirliginiň we Oba hojalygy we tokaý ministrliginiň milli seýilgählerini goramak we gözegçilik işleriniň çäginde geçirilýär. Sebitdäki guş görnüşlerini goramak we olaryň göçüp barýan ýollaryna gözegçilik etmek ýerli uniwersitetler we degişli döwlet edaralary bilen hyzmatdaşlykda amala aşyrylýan taslamalar arkaly amala aşyrylýar.

Netije

Bu gözegçilik, Ararat dagynyň milli seýilgähiniň diňe bir Türkiýe üçin däl, eýsem guşlaryň global göçüş ugurlary üçin hem strategiki ähmiýetiniň bardygyny ýene bir gezek subut etdi. Esasanam seýrek görnüşleriň sebite yzygiderli baryp görmegi, batgalyk ýerleriň ekosistemasynyň bitewiligini saklaýandygyny we görnüşleriň dürlüligi üçin amatly şertleri hödürleýändigini görkezýär.

Sebitdäki guşlaryň bardygyny ýazýan akademiki gözlegler, gorap saklamak strategiýalaryny kesgitlemek üçin esas döredýär. Bu maglumatlar milli seýilgähiň ekologiki ähmiýetini ýokarlandyrýan bolsa-da, ylmy gözlegler üçin baý maglumat çeşmesini berýär.

Mümkin täsirler

Çal kelleli gamyş horaz ýaly seýrek görnüşleriň bardygyny hasaba almak, guşlara syýahat etmekde sebitiň özüne çekijiligini ýokarlandyryp biler. Bu ýagdaý, tebigat syýahatçylygy bilen gyzyklanýan ýerli we daşary ýurtly myhmanlaryň sebite bolan gyzyklanmasyny güýçlendirip, ýerli syýahatçylyk potensialyna oňyn täsir edip biler.

Beýleki tarapdan, gelýänleriň sanynyň köpelmegi, batgalyk ekosistemanyň duýgurlygyny göz öňünde tutup, gözegçilik edilýän syýahatçylygy meýilleşdirmegi talap edip biler. Tebigy ýaşaýyş ýerlerini goramak üçin alnyp barylýan habarlylygy ýokarlandyrmak çäreleri sebitdäki biodürlüligiň durnuklylygyna goşant goşup biler.